સ્ત્રી જ અન્ધશ્રદ્ધાની વાહક અને ચાહક ?

Mumbai Samachar

–કામીની સંઘવી

હમણાં એક સમાચાર વાંચ્યા. સુરતના એક સ્મશાનગૃહમાં બહેનોએ એક ધર્મગુરુની દોરવણી હેઠળ સત્સંગ કરીને, સ્ત્રીઓથી સ્મશાન ન જવાય તેવી પરમ્પરા કે રુઢીને ખોટી ઠેરવી. સારી રીતે બે–ચાર કલાક જાણીતા સ્મશાનગૃહમાં સ્ત્રીઓએ ભજન–કીર્તનની રમઝટ બોલાવી. સરસ… બ્રેવો… તેવું જોરજોરથી તાળી પાડીને કહેવાનું મન થાય તેવું હીમ્મતભર્યું આ કામ છે ! પણ આ જ બહેનો શ્રાવણ માસ દરમીયાન એવી અગણીત રુઢી અને રીતરીવાજ ધર્મ કે સંસ્કૃતીને નામે પાળે છે તે વીચારે આ બહેનોને બીરદાવતા હાથ હેઠા પડે.

પવીત્ર શ્રાવણ માસને આપણે બહેનોએ ધાર્મીક અન્ધશ્રદ્ધાને પોષતો માસ બનાવી દીધો છે. શ્રાવણનો દરેક દીવસ જાણે સ્ત્રીઓની જુદા જુદા પ્રકારની અન્ધશ્રદ્ધા પોષતો દીવસ છે. દરેક પરીવારમાં અલગ અલગ રુઢી ને રીવાજો. તેમાં પણ જે તે પ્રદેશના રીવાજો અલગ. શ્રાવણ માસમાં આમ કરાય ને તેમ ન કરાય. કેમ ? એવું પુછો તો જાણવા મળે કે પરમ્પરા કે સંસ્કૃતી છે! આમચી મુમ્બઈમાં પણ ઘણી બધી બહેનો યથાશક્તી રીતીરીવાજ પાળે છે. સૌરાષ્ટ્રવાસીઓ બોળ (વદ) ચોથના દીવસે ઘઉં ન ખાય કેમ તો કે બોળચોથની વાર્તા મુજબ તે દીવસે કુટુમ્બની અબુધ વહુએ, ઘઉંલા રુપી વાછરડાને ભુલમાં મારી નાખ્યો હતો એટલે. દક્ષીણ ગુજરાતની સ્ત્રીઓ તે રીતે પાંચમ કરે. તે દીવસે ચાકુ-છરીને ન અડે. શાક વગેરે ન કપાય. હાથે છડેલા ચોખાની ખીચડી બનાવીને ખાય. ઘણાં ઘરોમાં નાગની પુજા થાય. ઘરમાં કે પારણીયા પર નાગ દોરી તેને નૈવેદ્યમાં દુધ ધરાવાય, કાચું–કોરું ખવાય કે ઉપવાસ કરવાનો. હવે સાયન્સ ઓલરેડી એ સાબીત કરી ચુક્યું છે કે સાપ દુધ પીતો જ નથી; પણ હજુ આપણે સાપને દુધ પીવડાવવામાંથી ઉંચા આવતા નથી. રાંધણ છઠ્ઠ જુદાં જુદાં પ્રકારનાં અન્ન રાંધીને મનાવવાની; કારણ કે શીતળા સાતમને દીવસે ગરમ ખવાય નહીં! ઠંડું ન ખાવ તો શીતળામા રુઠે અને ઘરનાં બાળકોને ચામડીના રોગ થાય. સંસ્કૃત સાહીત્યનો જેણે અભ્યાસ કર્યો છે તે બરાબર જાણે છે કે હીન્દુ શાસ્ત્રમાં કશે પણ શીતળા નામની માતાનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. તે માત્ર ઓગણીસમી સદીમાં શીતળા નામના રોગની ભયંકરતા જોઈને કેટલાક લેભાગુ લોકોએ તેને દેવીનું રુપ આપી દીધું છે તેની ઉપજ તે શીતળામા છે. તે સીધીસાદી વાત બહેનોની સમજમાં આવતી નથી. હવે તો ભારત શીતળાના રોગથી મુક્ત છે; પણ આપણે સાતમના દીવસે શીતળામા કે બળીયાદેવ (દક્ષીણ ગુજરાતમાં શીતળામાની સાથે સાથે બળીયાદેવનું પણ ચલણ છે !)ની પુજા કરીએ છીએ અને ઠંડું ખાધા કરીએ છીએ. એક બેકરીમાં હું બ્રેડ ખરીદતી હતી ને એક વડીલ બહેનને દુકાનદાર સાથે પુછપરછ કરતાં સાંભળ્યાં, ‘તમારી પાસે ગઈ કાલના બ્રેડ છે ? અમારે સાતમ છેને એટલે આજના તાજા બ્રેડ નહીં ચાલે !!’ ચોમાસામાં વાસી કે ઠંડો ખોરાક રોગનું ઘર બને છે તે જાણવા છતાં આપણે ઠંડું અને વાસી ખાધા કરીએ તો ભણેલા અને અભણમાં શો ફરક ?

છડી નોમના દીવસે એક વાર હવેલીમાં જવાનું થયું. નંદબાવાને ઘેર બાળકૃષ્ણની પધરામણી થઈ તેના આનન્દમાં આખું ગોકુળ હરખઘેલું બન્યું હતું. તે પ્રસંગની યાદરુપે આપણે નોમનો દીવસ મનાવીએ છીએ. પણ હવેલીમાં કંઈક અનોખું દૃશ્ય જોવા મળ્યું. ભોગમાં ભગવાનને જે અન્ન–સામગ્રી ધરાવી હતી, તેને કંકુ કે ફુલની જેમ ભક્તો વચ્ચે ઉછાળવામાં આવી. અને તેમાં કેવી અન્નસામગ્રી હતી ? ગળ્યા શક્કરપારા,  મઠડી,  દહીં–મીસરી, માખણ, લાડુ, મોહનથાળ, ઠોર, પુરી, પેંડા, મેસુર જેવી અનેક વાનગીઓ! તે બધી મન્દીરના મુખ્ય ગર્ભગૃહમાંથી છુટા હાથે પ્રસાદરુપે ફેંકે અને ભક્તગણ તે લેવા પડાપડી કરે. મોટા ભાગનો પ્રસાદ ઝીલાયા વીના મન્દીરની ફરસ પર પડે. ભક્તોના પગે કચરાય. હવે જે મન્દીરમાં અન્ન પગે રગદોળાય, અરે ભગવાને જેને ગ્રહણ કર્યો છે તેવો પ્રસાદ, પગે કચરાય; તેમાં ભગવાનની કે અન્નની કંઈ માન–મર્યાદા સચવાય ? આપણે તો વળી હીન્દુ ધર્મમાં અન્નનો અનાદર કરવો તેને પાપ ગણીએ છીએ તો પછી અન્નને ઉછાળીને તેને પ્રસાદ તરીકેનું રુપ આપીને ભક્તોમાં ખોટો હાઈપ ઉભો કરવો, અન્ધાધુન્ધી ફેલાવવી તે પાપ નથી? અન્નનો જરાય બગાડ ન થાય તે રીતે શું કામ પ્રસાદ ન વહેંચવો? ગોકુળવાસીઓ તો કૃષ્ણજન્મમાં હરખઘેલા થઈને નાચ્યા હતા; અન્નનો વ્યય નહોતો કર્યો અને કર્યો હોય તો આપણે પણ તેમ જ કરવું જરુરી છે ? શા માટે તેમણે કરેલી ભુલને આપણે પણ કરવી ?

સૌથી દુ:ખદ બાબત તો એ છે કે બધી અન્ધશ્રદ્ધા પોષવામાં કે તેને પરમ્પરાનું રુપ આપવામાં સ્ત્રીઓ સૌથી મોખરે છે. પોતે તો તેનું અનુકરણ કરે; પણ પોતાની ભણેલી–ગણેલી જૉબ કરતી દીકરી કે વહુને પણ તેમ કરવા માટે પ્રેરે : ‘તું આ વ્રત કરીશ તો તારો પરીવાર ખુશ રહેશે. તે વ્રત કરીશ તો તારો પતી–દીકરો–દીકરી હેમખેમ રહેશે.’ જાણે કેમ દીકરો કે દીકરી તેનાં એકલીનાં જ હોય ? પતીનાં પણ એ દીકરા–દીકરી છે જ ને ! પણ પતી કે પીતા તેના પરીવારના ક્ષેમકુશળ માટે કોઈ વ્રત–ઉપવાસ કરતા નથી; છતાં તેનો પરીવાર ક્ષેમકુશળ રહે જ છે ને ? ઓકે. પતી, પીતા કે ભાઈ માટે પ્રેમ છે તો તેમના માટે વ્રત કરવાનાં; તો પછી મા, સાસુ કે બહેનના આયુષ્ય માટે કેમ આપણા ધર્મમાં કોઈ વ્રત–ઉપવાસ થતાં નથી ? જો માત્ર પરીવારની ક્ષેમકુશળતા કે રીદ્ધી–સીદ્ધી માટે જ વ્રત થાય છે; તો ઘરની કે કુટુમ્બની સ્ત્રીઓ માટે કેમ વ્રત નહીં કરવાનાં ?

શ્રાવણ માસમાં નીતી–નીયમ, જુના રીતીરીવાજ કે રુઢીને છોડીને સ્ત્રીઓએ તર્કશક્તી વીકસાવવાની જરુર છે. મનની સાચી ભાવના કે નીર્મળતા કેળવવાની જરુર છે; કારણ કે તમે હવે ઓગણીસમી સદીમાં નથી જીવતા. આ એકવીસમી સદી ચાલે છે તો વીચાર કે આચાર શા માટે અઢારમી કે ઓગણીસમી સદી જેવા રાખવા ? શ્રાવણ માસને જમાના પ્રમાણે હવે નવીન દૃષ્ટીથી જોવાની જરુર છે. ખોટી અન્ધશ્રદ્ધાને પાળી–પોષીને ખુદના જ વીકાસના માર્ગમાં વીઘ્નો પેદા કરવાં તે મુર્ખામી નહીં તો બીજું શું થયું ? સ્ત્રી આ બધી માન્યતાઓમાંથી બહાર આવવામાં કામયાબ નીવડશે ?  સુદૃઢ સમાજની રચના તો ત્યારે જ થાય જ્યારે સ્ત્રીનો વીકાસ થાય.

રેડ ચીલી

There is no chance of the welfare of the world

Unless the condition of women is improved.

It is not possible for a bird to fly on one wing.

– Swami Vivekananda

–કામીની સંઘવી

‘મુંબઈ સમાચાર’ દૈનીક, મુમ્બઈની તા. 22 ઓગસ્ટ, 2013ની ‘લાડકી’ પુર્તીમાં, પ્રગટ થતી એમની લોકપ્રીય કટાર ‘આચાર વીચાર’માં પ્રગટ થયેલો એમનો આ લેખ, લેખીકાના અને ‘મુંબઈ સમાચાર’ના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખીકા સમ્પર્ક:

કામીની સંધવી, D-804, New Suncity, Aptt., B/H. Bhulka Bhavan School, Anand Mahal Road, Adajan, Surat-395 009 સેલફોન: 94271 39563 ઈ.મેઈલ: kaminiparikh25@yahoo.in આ લેખ, કામીનીબહેનની પરવાનગીથી સાભાર…

♦●♦●♦ ‘રૅશનલ–વાચનયાત્રા’માં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા અભીવ્યક્તી બ્લોગના હોમપેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે. 

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત આ રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેનું ધ્યાન રાખીશ… ..ગોવીન્દ મારુ..

અક્ષરાંકન: Govind Maru405, Evaz Apparel Co-op. Housing Society, (Krishna Apparments, B Wing), Opp. Ayyappa Temple, Sectore: 12 E, BONKODE, KOPERKHAIRNENavi Mumbai – 400 7009 સેલફોન: 8097 550 222 ઈ.મેઈલ:  govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય: ઉત્તમ ગજ્જરuttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ: 20/09/2013

37 Comments

  1. પુછપરછ કરતાં સાંભળ્યાં, ‘તમારી પાસે ગઈ કાલના બ્રેડ છે ? લેખીકા કામીની બહેને સાંભળેલું બધાને કહી દીધું.

    વાઈરસની ખબર પડી એની પહેલાં ઈગ્લેંડના એડવર્ડ જેનરે બધાને શીતળા મુકત કરવાનું શરું કર્યું.

    સૌથી છેલ્લે ૨૦૦ વરસે ભારતના બાળકો શીતળાથી મુકત થયા. હજી મુંબઈમાં શીતળાનું મંદીર અને રાણી સતી માર્ગ છે.

    વાહ વાહ !!!! સ્ત્રી આ બધી માન્યતાઓમાંથી બહાર આવવામાં કામયાબ નીવડશે ? સુદૃઢ સમાજની રચના તો ત્યારે જ થાય જ્યારે સ્ત્રીનો વીકાસ થાય.

    Like

  2. સ્ત્રિ પોતાના બાળક માટે બળિયાબાપજીની બાધા રાખે છે ઃઆ અંધશ્રધ્ધા છે કે બાળકની વિકલાંગતા કે મૃત્યુ પ્રત્યેની માતૃત્વશીલતા છે,એ વચ્ચે ફાઇન લાઇન દોરવી કેટલી અઘરી છે..!!અને છતાં…..

    Like

  3. Kamini has done an excellent job of exposing the blind beliefs. Many are doing this work of educating the people. I am yet to understand why there is no desired impact on society despite all these efforts. Worshiping super natural elements, incidents is perhaps human psyche. One more aspect demand our attention. Idol and human worshiping (Vyakti puja). Such superstitions are found in almost every community including Muslims in India. Tying strings at durgahs, bathing durgahs with milk, singing and dancing while celebrating Urs. Religion have become mockeries. Everyone has become ritualist (Karmakandi) forgetting the real religion of Human Service (Manav Vad).

    Anyways, keep up your efforts. One day it may bear desired fruits.

    Firoz Khan
    Sr.Editor
    Hindi Abroad weekly
    Toronto, Canada.

    Like

  4. I think Kamini is a Jain. Still whatever she has written is appreciated. She should not single out only one particular religion. In this case Hinduism. I really appreciate comments of Firoz Khan. The roots of superstition and beliefs in religion is there for thousands of years.It can’t go away in the reform of just a couple of hundred years. God men and Babas carry more influence. The crowd at their function is the proof.

    Like

    1. What does it matter whether she is Jain, Vaishnava or Muslim? The fact is her article is thought provoking.

      Like

  5. Many thank and congratulation to Ms.Kamini Sanghvi for her thought provoking article on “Woman’s blind faith ” It is true that woman plays most important role in developing progressive society. Unfortunately even most educated woman do support rituals which are irrational, unscientific and damaging to society. We will require hundreds of year to make our society rational. Ashok Parikh

    Like

  6. Kamini ben has certainly written an excelleny article & inspiring to some extent. The reason I say “inspiring to some extent ” is very simple.When ever I read such articles from learned rationalist like Kamini Sanghvi more often than not they also talk or write on the extreme side forgetting some fundamental facts.Let me touch couple of points one by one for her ready reference. I strongly believe & support her views of ladies attending funerals of their beloved ones.How ever this practice is already taking place on several occassions in various parts of the world including India.I have witnessed , read about & seen in pictures on public media where in ladies have not only attended rather actively participated in funerals including Hindu families & India is no exception.May I politely remind Kamini ben ours is not society of “Mother’s day & Father’s day celebrating them once a year rather we believe (not so called “andha shradha” a word allergic to all rationalist!!) in Matrudevobhav & Pitrudevobhav (Kamini ben seems tobe Sanskrit scholar correct me if I’m wrong”
    So there’s no question of neglecting or not worshiping for mother.Similarly ours is only society/tradition or religion in the weorld having two special days allocated to Sister & Brother relationship/love & bonds (Bhaibij & Raxabandhan)
    On these auspicious days sister wishes beyond any reasonable doubt all best that she could for her brother & brother on the other hand takes an oath to protect her sister’s genuine intrest by all possible means.Having touched the mother & sister who appear to be neglected according to kamini ben in her words ” why not for “MA” “BEN” or “SASU”(mother inlaw) let me say few words about mother inlawOnce again it will be needless to remind her being Indian/Hindu lady that every lady at the time of her marriage invariably get an advise from her parents especially mother to treat her inlaws as her parents & brtheir sisters or brothers as the case may be according to our religious & tradition which is source of criticism by rationalist more often than not.Last but not least is the fact well recorded in history bond created by ‘Raxa Bandhan ‘ beyond the borders of religion.(Hindu sister making Muslim brother & brother accepting his duties accordingly).My humble request at the end is to all rationalist to do their home work proper be positive towards bother feelings
    Before you look at “6” or “9” please realize whether you are reading it on your on palm facing to you or some one who has written same figure when faces to you will undoubtly look “9” to you so who’is correct & who’s wrong?

    Like

  7. સિક્કાની બીજી બાજુઃ જે જાગૃત નથી તે અંધસમાન છે. કન્યાઓને જન્મથી જે ઉપેક્ષા, અવગણના અને અન્યાય સહન કરવા પડે છે તેને કારણે ક્ચડાયેલી અને મુરઝાયેલી સ્ત્રીઓ મનથી નબળી પડે છે અને કહેવાતી ભક્તિ એમનો માનસિક આધાર બને છે. આવી સ્ત્રીઓને શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધા વચ્ચેનો ભેદ પણ સમજાતો નથી. મંદિરના આધાર વગર તેમના જીવનમાં શાંતીની આશા ડૂબતી જતી હોય ત્યારે અંધશ્રદ્ધા તત્કાલીન દુઃખ નિવારણની દવા બને છે. આપણે જેમ શરીરના દુઃખાવાની તત્કાલીન રાહત માટે એડવીલ લઈએ છીએ તેમ આવી સ્ત્રીઓ મનના દુઃખની તત્કાલીન રાહત બાધા-માનતામાં મેળવે છે. કદાચ સ્ત્રીઓંમાં માનસિક રોગોનું પ્રમાણ પણ વધારે હશે. મંદિર એ સમાજિક રીતે સ્વીકાર્ય એવો પલાયનવાદ હોઈને ઘરનાને પણ એટલો સમય તત્કાલીન રાહત અનુભવવાનો ફાયદો મળે છે. લાંબા ગાળાનું નુકશાન જોવાની દ્રષ્ટિની અપેક્ષા ગાડરીયા પ્રવાહમાં ભળનારા આવા પરિવારો પાસે રાખી શકાય નહી. સ્વામી વિવેકાનંદ જેવા કોઈ સાચા સંત જ આ ગાડરીયા પ્રવાહની દીશા બદલવા સમર્થ નીવડે! સામાન્ય બુદ્ધિની તો આવા લોકોએ બાદબાકી જ કરી હોવાથી બુદ્ધિવાળી વાત તો એ સાંભળે જ નહી ને! અને સૌથી મોટા દુઃખની વાત એ છે કે આવી અંધશ્રદ્ધાને પોષનારો પુજારી વર્ગ પુરૂષનો છે. એમને માટે એ એક આવકનું સાધન બની વ્યવસાય બની રહે છે. ઉપરથી બાપુ થઈને પુજાવાનો લાભ! પુજારી તરીકે સ્ત્રી સ્વીકાર્ય નથી. સ્મશાને જઈ પુરૂષોએ રચેલો કિલ્લો તોડ્યો તેમ પુજારી થઈ કોઈ સ્ત્રી અંધશ્રદ્ધાનો અને પુજારી તરીકેના પુરૂષોના અબાધિત અધિકારનો કિલ્લો તોડી શકશે તો જાગૃતિનો જુવાળ જાગવાની આશા જાગશે.

    Like

  8. પોતાના લેખો થકી શ્રધ્ધાળુઓ કે અંધશ્રધ્ધાળુઓમાંથી અંધશ્રધ્ધા દુર કરવા માટેના પ્રયાસોમાં કામીની બહેન સ્વ. શ્રી દાભોલકર ના પગલે ચાલી રહ્યા છે.

    અભિનંદન.

    કાસીમ અબ્બાસ
    કેનેડા

    Character map for Gujarati transliteration

    Like

  9. BRAVO…. BRAVO KAMINIJI. What a Article…….

    Yes indeed, I have been preaching all of above that she has mention in article among our so called “Hindu ladies”. It is not practical in 21st century. Also, I am being in USA, I strongly believe that some of ritual established during time and period where it was necessary. Their is science hidden behind some of them(not all), however, in old days it was convinced and conceived through in name of religion. As world change these ritual must put to end. Example of Shtla Saatem : We in 21st century, eat out of refrigerator more than half of time during year then what is fun of eating cold food on Shitla Saatem??? Or Nori Nem where most south Gujrati eat mix beans and do not cut or do any house work, + worship Mangoose (Noriya) so their son can be safe and prosperous? But then I see lady who only have daughter also do this because elders have told them too..???

    As far as female going to funeral or attending funeral : I am all for it. In fact, I encourage girls or lady to do some of ritual that we carry during funeral service. Not too long ago, my mother-in-law passed away, I made sure that her grand child who happen to be girl carry her “toddy” out.

    By the way, I enjoyed all good food that we make during all of these ritual time.

    Like

  10. કામિનીબેને હિંદુ સમાજમાં ચાલતા રીત રિવાજોનો અભ્યાસ સારો કરેલો લાગે છે. નામો સાથે વ્રતોની વાતો લખી છેં. આ તો થોડા દાખલાંઓ છે. લીસ્ટ ઘણું મોટુ છે.
    ૨૧ મી સદીમાં છોકરીઓની અવગણના અને અન્યાય થાય છે તે વાતોને હવેની હિંદુ મોટા ભાગેની છોકરીઓ ખોટી સાબિત કરી રહી છે.બિન્દાસ બની રહી છે. વેસ્ટર્ન અસરે બાહ્ય પરિવેષમાં ઘણુ બદલ્યુ છે. છતાં મગજ અને હ્રદયને બદલતાં થોડો સમય લેશે. આ વિષય સાયકોલોજીનો વઘુ છે. વિજ્ઞાન અને તેની ઉપલબ્ઘીઓનો સ્વીકાર જ્યાં નહિં થાય અને જ્યાં અભણતા છે તે વિસ્તારને બદલતાં ઘણો સમય થશે.ત્યાં પુરુષ પ્રાઘાન્ય હજુ છે. વઘુમાં પુરુ ટીવી સિરીયલો પોતાના આર્થિક લાભ માટે સમાજમાં દુષણોનો ફેલાવો કરી રહી છે. આઘુનિક ફિલ્મો બીજી રીતે બગાડવાનાં કાર્યો કરી રહી છે. સ્ત્રીઓ, પહેલો અને મોટો શિકાર બને છે. તેમના મનની સાયકોલોજીનો અભ્યાસ ખૂબ અગત્યનો સાબિત થશે.બીજા ઘર્મોમાં હજી કોન્ઝરવેટીઝમ હાજર છે. પુરુષપ્રાઘાન્યતા હજી જીવિત છે. તેમની વાત અહીં નહીં કરીયે.
    બીજી બાજુ………….
    બહાર સમાજમાં કે બીજા ક્ષેત્રોમાં બહારથી પુરુષનું પ્રાઘાન્ય દેખાતું હશે. પાછળથી દોરીસંચાર કોનો ? તે સમજવાની જરુરત છે. જમાનાપૂર્વેથી હિંદુ ઘર્મના પુસ્તકોના નામે વુમન જે કહે તે કે બીજા રસ્તે સ્ત્રીઓનું કહેવું પુરુષ કરતો આવ્યો છે. ક્લીઓપેટરા ક્યાં નથી ?????( ચાલો આપણે દરેક પુરુષો આપણાં મનને સત્ય કહેવા મજબુર કરીયે.) ઘર્મના વાહકોને (?)આ કર્મ કરવા માટે કે કરાવવા માટે વઘુમાં વઘુ જવાબદાર માની શકાય. આ વાતોના મૂળીયા ખૂબ ઉડા છે.રોમન ઇતિહાસ હોય કે બીજો કોઇ પણ ઇતિહાસ, આ વાત સાબિત કરતો આવ્યો છે. વુમન રાજ્ય ચાલે છે. આવાં વ્રતોમાં નહિ માનતો પુરષ પત્નિના બોલ ઝીલી લે છે. લડાઇ ઝગડાનું મો કાળુ, કહીને શાંતિનું જીવન જીવી લે છે. પોતાની જાતને છેતરીને પણ મો હસતું રાખે છે. આ ૧૦૦ ટકા સાચુ પણ નથી.બઘા જ આવુ કરે છે તે વાત ખોટી છે. મોટે ભાગે આ વાત સાચી છે. અપવાદ તો રહેવાના જ.
    બીજી વાત નજરે ચઢી તે….કામિનીબેનના લખાણમાં છે…….
    તેઓ લખે છે કે, ‘ ગોકુળવાસીઓ તો ક્રૃષ્ણજન્મમાં હરખઘેલા થઇને નાચ્યા હતાં, અન્નનો વ્યય ન્હોતો કર્યો અને કર્યો હોય તો આપણે પણ તેમ જ કરવું જરુરી છે ? શા માટે તેમણે કરેલી ભૂલને આપણે પણ કરવી ?‘
    શું કામિનીબેન પણ ક્રૃષ્ણજન્મ અને તેમના જન્મબાદની વાર્તાઓમાં માને છે.? છે કોઇ સાબિતિ ?..કે તેણે જન્મ લીઘો હતો.?.રાસલીલા કરી હતી.કંસમામાને માર્યો હતો.ગોપીઓના વસ્ત્રો લઇને ઝાડ ઉપર બેઠો હતો અને લાખ વિનંતિ છતાં શરતો કરીને જ વસ્ત્રો આપ્યા હતા ?.

    શું આગે સે ચલી આતી હે તો હમ ભી માનતે હે ?????? લોજીક વપરાયુ લાગતું નથી.

    તેમનું આ વાક્ય સાચુ છે કે, ‘ સૈથી દુ:ખદ બાબત તો અે છે કે બઘી અંઘશ્રઘ્ઘા પોષવામાં કે તેને પંપાળવાનું રુપ આપવામાં સ્ત્રીઓ સૈથી મોખરે છે….( હું ઉમેરું છું કે……) ઘર્મોના વાહકો, સંતો, કથાકારો, સાઘુઓ, વિગેરે વડે થયેલા કેટાલીસીસનું આ પરિણામ છે. સ્ત્રીઓની માનસિકતાનો અભ્યાસ કાંઇક પ્રકાશ ફેંકે પણ ખરોં.

    અેક વખતે ગરીબ હતાં તેવાં ઘર્મનો વાહકો, કથાકારો, પુજારીઓ,વિ…વિ., આજે મિલિનીયોર બનીને, અેક વખત રાજા રજવાડીઓ જે જીવન જીવતાં હતાં , તેવું જીવન જીવી રહ્યા છે…..તેમને પંપાળવાનું કામ પુરુષ અને સ્ત્રી બન્ને કરે છે. આસારામ બાપુના આખા દેશમાં કેટલાં આશ્રમો છે ???????તેમનાં કેટલાં ફોલોઅર્સ છે ??????? તેમનાં સાબિત થયેલાં કુકર્મ બાદ પણ તેમનો બચાવ કરવા વાળાં કેટલોં ફોલોઅર્સ છે.??????? પુરુષ અને સ્ત્રી બન્ને ???????? કન્વીન્સ થયેલાં પત્નિ અને દિકરીઓના હાથે માર ખાઘેલાં ભૂપેન્દ્રભાઇ પંડયાના બચાવમાં પેપરોમાં લેખ લખવાવાળા પણ હતાં અને તે લેખ છાપવાવાળા પણ હતાં.

    ટૂકમાં ભણેલાં કે અભણ, પુરુષ કે સ્ત્રી……..બઘાં જ અન્ઘશ્રઘ્ઘાના શિકાર છે. અેક બીજાના. સાથ અને સહકારથી જ આ કર્મો તેઓ કરતાં રહે છે અને આવતી નવી પેઢીને પણ તે વાતના શીકાર બનાવી રહ્યા છે. સહિયારો ઘંઘો છે ભાઇ……કોઇ અેકને દોષ કેમ કરીને દેવાય ?
    દુનિયામાં અેક જ ઘર્મ હોવો જોઇઅે……..માનવ ઘર્મ. દરેકે પોતાનો ઘર્મ શીખવાનો અને પાળવાનો. ઘર્મના કોઇ પણ વાહકો નહિં જોઇઅે. અેજન્ટો હંમેશા પોતાનો લાભ જ જૂઅે છે. વર મરો કે કન્યા મરો….બ્રાહમણનું તરભાણું ભરો. ઘણું ઘણું લખી શકાય ……આટલું બસ છે………

    અમ્રત હઝારી
    ન્યુ જર્સી, અમેરિકા.

    સાચુ છે. અપવાદ તો હોવાનાજ.બેડરુમમાં અપાયેલા આદેશોનો અમલ થતો હોય છે.

    Like

  11. “હમણાં એક સમાચાર વાંચ્યા. સુરતના એક સ્મશાનગૃહમાં બહેનોએ એક ધર્મગુરુની દોરવણી હેઠળ સત્સંગ કરીને, સ્ત્રીઓથી સ્મશાન ન જવાય તેવી પરમ્પરા કે રુઢીને ખોટી ઠેરવી”.

    કોઈ પંજાબીને કહેશો કે સૂરતની સ્ત્રીઓ પણ શ્મશાને જવા લાગી – તો એને હસવું આવશે. પંજાબીઓમાં સ્ત્રીઓ શ્મશાને જતી જ હોય છે! આ કઈં સ્ત્રીઓની પ્રગતિની નિશાની નથી. એ જ રીતે સ્ત્રીઓ મંદિરમાં પુજારી બની જાય તો એમાં પ્રગતિ શી થઈ?

    સ્ત્રીઓની ભૂમિકા સમજવામાં આ લેખ અધૂરો લાગે છે.

    Like

    1. Dipakbhai: Shu kahu…. Aa gujrati naari ane eni paramparaa. Some reason, I find Gujrati are most vulnerable in following anything and everything that do not make sense. I still remember incident happen 1975 in Navsari. Mother passed away. No male in family. Only 5 daughter. They carried her to Samshan and many people witnessed and few made comments yet no one was to help.

      Only if anyone have learn from this incident???

      Like

  12. મિત્રો,
    આ જીવતા જાગતા સાચા દાખલા છે.
    શ્રાઘ્ઘના દિવસો શરુ થયા છે. મૃત્યુ સાથે તરત જ કેટલીયે વિઘિઓ જોડાયેલી છે. મૃત્યુ પછી વરસે વરસે કરવાની વિઘિઓનુ લીસ્ટ પણ નાનું નથી. અંઘશ્રઘ્ઘાના વાહકો કે પછી જ્ઞાન , વિજ્ઞાનને અવગણતા લોકો આ વિઘિઓને પ્રભુનો આદેશ સમજીને પાળે છે. ના માનીયે તો નરકમાં જવું પડે. આત્મા અવગતે જાય. બ્રાહ્મણો તેમની આ બીકમાં વઘારો કરે છે. પીંડદાન અને કાગડાને સીઘો સંબંઘ છે.
    નારણભાઇ મોદીના ગ્રાન્ડસને સવાલ કર્યો કે કાગડો કેમ ? દાદાને ને કાગડાને શુ સંબંઘ ? નારણભાઇ પાસે જવાબ નહતો. તેમણે કહ્યુ, બઘા કહે છે માટે………….????????
    બીજો દાખલો………..
    ઇસલીન, ન્યુ જર્સી ખાતેથી ગુજરાત દર્પણ નામનું ફ્રી માસિક બહાર પડે છે. અમેરિકાના બીજા પાંચ સ્ટેટ માંથી પણ. આ માસિકના માલિક છે, મૂળ નડીયાદના, સુભાષભાઇ મણિલાલ શાહ. તેમના ઘર્મપત્નિનું નામ છે ભગવતીબેન. તેમના પૂત્ર કલ્પેશ શાહ પણ માલિક છે.અને પૂત્રવઘુ તેજલ પણ આ માસિકનાં અગ્રણિ છે.
    સુભાષભાઇના માતા, નડીયાદના, કમળાબેન મણિલાલ શાહ, પ્રેસવાળા, જ્યારે પોતાની જીદગીના છેલ્લા દિવસોમાં જીવન ગાળતાં હતાં ત્યારે તેમણે, સુભાષભાઇ, ભગવાતીબેન,કલ્પેશ પાસે વચન લીઘેલું કે તેઓ , તેમના ( કમળાબેનના ) મ્રુત્યુ બાદ કોઇપણ વિઘિ કરશે નહિં. સુભાષભાઇ, ભગવતીબેન,કલ્પેશ અને તેજલ આજે પણ આપેલુ આ વચન પાળે છે. કલ્પેશ અને તેજલના બે દિકરાંઓને પણ આ વિઘિઓનું જ્ઞાન આપ્યુ નથી.
    સુભાષભાઇના પિતાશ્રી મણિલાલભાઇ જીદગીમાં કોઇ પણ મંદિરે ગયા નથી. તેમને માટે તો પ્રેસ જ મંદિર હતું.
    અંઘ્ઘશ્રઘ્ઘા દૂર કરવાં આપણે પોતાનાથી શરુઆત કરવી પડે.

    Like

    1. Dear Amrutbhai,

      Recently I tried to access “Gujarat Darpan” online. All I can see there was May 2013 issue, which you had given to me. Did they stop putting them online or am I missing something here?

      Like

  13. I think every person must boycott religious rituals. Do you mean to say that without following these rituals no one will get Moksha? And by the way what is Moksha? Has anyone seen it? If not they why we believe in it? How long we will be slaves of Brahmins? Why can’t we become modern? I don’t say God is Fraud but then don’t follow something blindly. Please don’t put brains in cold storage.

    Like

  14. બહુ સરસ આર્ટીકલ છે.કોમેન્ટ પણ સારી છે.સમય અને સંજોગ જ પરીવર્તન લાવશે.

    Like

  15. Really true but some where males are also contributing in that. shravan mas chalu thayo atlr mane kapil k k tu shravan somvar nai kare. me kahyu bhagwane mane jetlu apyu atlu purtu chhe have pachhi bhukhi raine temne dukh kem apu. Atle me to na karya pan ane mara vati upvas karya….Kadach haju sari patni melavavani ichha hoy….

    Like

  16. Nothing new, we already know what’s going on, our great grand parents have taught us well. Depending how you are interpreting it. Gujarati nari is the best in world, what ever they do is the best, no point draging them down. yes we do certain things which is not practical, but point behind each occasion is always productive, so please think twice before critisising.
    Ladies do go to smasangruh anyway what’s new, it’s up to individual person whether they want to go or avoid. [ As we know ladies heart is not as strong as male, ladies are more softer then male so obviously it is hard for them to stay in front of cheeta while it’s burning, it is too much for ladies. So our purvaj have made this rule ladies can’t go to smasangruh, it is commonsense, obviously our purvaj wanted to protect ladies.
    In Uk all the ladies go to cremeterioum, all this talk I personally found it boring, everything is just a repetition what we already know. Each of us are different we do diffrent things we belive in different things but you know what, our good belives have so far kept us together…… that’s all the matter
    Thanks

    Like

  17. I agree with the content of the writtings of shri kaminiben . only solution is educating our women so that they can think or differentiate truth from lie or such ritual beliefs. usually these are under influence of so called saint as ASARAM exposed now by media through public. no religion is correct without scientific truth in it. education stimulates truthful thinking which will throw away all non scientific retuals and karma .

    Like

  18. સ્નેહિ મુરજીભાઇ,
    ગુજરાત દર્પણ વિષે આપે જે લખ્યુ છે તે બાબતે કહેવાનું કે તેઓ આ કાર્યમાં થોડા ઢીલા અને ઘીમા પણ છે. આજે હું તેમનું ઘ્યાન દોરીશ.
    વઘુમાં તેઓની આ પોલીસી ખૂબ અગત્યની ખે કે તેઓ જાહેરખબરમાં કોઇપણ દારુ કે / અને મિટ વેચવાવાળાની જાહેરખબર નથી લેતા., કિ.મત પછી ગમે તે હોય.
    આભાર.

    Like

    1. દારુ કે મીટની જાહેરાત નાં લેવી તે પણ એક જાતની અંધશ્રદ્ધા જ થઇ ને? હહાહાહાહાહાહાહાહા

      Like

  19. આયુર્વેદના સિંધ્ધાંત પ્રમાણે ચોમાસામાં વર્ષા ઋતુને લઇ વાતારણ દૂષિત હોય,
    જીવજંતુનો પ્રભાવ હોય, આરોગ્ય માટે પણ તે ઋતુ અનુકૂળ ન હોઈ, આપણે ખાવાપીવામાં પણ, પ્રમાણ જાળવવું જોઈએ : हित भुक्, मित भुक्, दुग्ध् भूक अशाक भूक । ના નિયમને અનુસરવો જોઈએ . જયારે આપના પરંપરાવાદીઓએ અર્થનો અનર્થ કરી, ટાઢું ખાવાની પ્રથા ચાલુ કરી . આમ જ આપણે અગિયારસ તથા એવી સ્વાસ્થ્ય માટે ઊભી કરેલી પ્રથાઓનો મનઘડંત અને અનુકૂળતા પ્રમાણે ઉપયોગ કરતા રહ્યા છીએ . કારણ આપણા કહેવાતા સાંપ્રદાયિકોએ દરેક કાર્યકરણોને કર્મકાંડ, પૂજા, વ્રતમાં તબદીલ કરેલ છે . जीवो जीवस्य जीवनम | v. Talati

    Like

  20. ભરપુર અંધશ્રધ્ધાથી ભરેલા આ ભારત દેશમાં મરેલા માણસના મોંમાં પણ ગંગાજલ પીવડાવવામાં આવે છે. મેરા ભારત મહાન !!!!!!!!!
    @ રોહિત દરજી ” કર્મ ” , હિંમતનગર

    Like

  21. It is a god article to read and for thoughts also. Kamini has written very true things . A good teachings , guidance and self courage to implement in life is required. We have to break the fear barrier in our life. Knowledge is self earned . This article will help us in overcoming fear barrier in our life.

    Hanks again,

    Pradeep H. Desai
    USA

    Like

  22. The day fear of unseen will be no more all these rituals and so called ‘Beliefs’ will be over the new dawn of enlightenment will be there.

    Woh subah kabhi to aayegi, woh subah kabhi to aayegi.

    Then all Babas, Bapus, Sants and Acaryas will be no more. It may take a century or two but i will come and till then we have to bear all of them. Good luck.

    Like

  23. કામીની બહેનને આટલો સુંદર વિચાર રજુ કરવા બદલ અખૂટ ધન્યવાદ !!!!
    બે શક ! સાથેજ સબળ ટેકો આપતા પ્રતિભાવો પણ એક એક્થી ચઢીયાતા છે..
    આવી અનેક અંધ્ધશ્ર્ધ્ધાઓ દુર કરવામા આવા લેખો ખુબ જ જરુરી છે. પરંતુ આમા જો ટીલા-ટપકાવાળા,માળા-ભગવાધારી, સાધુબાવાઓ કે કથાકારો જો પોતાના ધંધાકીય જોખમના ભોગે સહયોગ આપે તો ??? ધર્મના ઓથા પાછ્ળના અનેક દુષણોથી માનવજાત ખુબ ઝડપથી અવશ્ય મુક્ત થાય!!!

    Like

  24. મિત્રો,
    આજે હું સ્વામી સચ્ચિદાનંદજીની બુક, મોરિશિયસ અને દુબઇનો પ્રવાસ વાચી રહ્યો છું. પુસ્તકના ત્રીજા પ્રકરણમાં સ્વામીજી લખે છે કે………………

    તમે વિશ્વના કોઇ પણ ખૂણે જાઓ, તમને જ્યોતિષમા. રસ રાખનારાં મળી જ રહેશે. ભલે ને વિજ્ઞાન ગમે તેટલું આગળ વઘ્યુ હોય. અેક બહેને આવીને મને પૂછયુ :
    ‘ આપ તકદીર બતાતે હૈ ?‘ મેં ના પાડી તો તેને નવાઇ લાગી. તેણે કહ્યુ કે અહીં જેટલાં સ્વામીજીઓ આવે છે તે બઘા તકદીર બતાવે છે, તમે જ કેમ નથી બતાવતા ? મેં તેને સમજાવ્યું કે કદી પણ કોઇને હાથ બતાવવો નહિ……………
    પ્રવાસમાં આવી કેટલીયે બહેનો હાથ બતાવવા માંગતી હતી. મેં સૌને સમજાવ્યુ કે કાલે શું થવાનું છે તેની કોઇને ખબર નથી. આ તો બઘા તુક્કા હોય છે………….
    મારી વાત તેમની સમજમાં આવી હોય તેવું લાગ્યું. જોકે સ્ત્રીઓને અંઘશ્રઘ્ઘામાંથી છોડાવવી તે બહુજ દુષકર કાર્ય છે.

    Like

  25. Amritbhai, Ane te chhtan murkhao ane murkhio pot potani dukaano kholi ne beselan kehvata jyotisho paase dodi jaay chhe!!? Dharma naam na Afin ma raachnaara kadi nahin jaage. Andha shradhha maathi jagaadnaaraao r. Narendra Dbaholkar anti-Hindu kehvaay!! Ane golie devaay.

    Like

  26. This so true still most of the people keep their heads in sand. I am amazed to observe that even educated people believe in this blind faith. One should use logic. Most of the people have forgotten the crux of the matter, humanity, and more interested in ritual and peripheral traditions.

    Like

  27. સ્ત્રીઓ અંધશ્રદ્ધાની વધુ ચાહક હોય છે.જેમની દીકરીઓ અમેરિકા લગ્ન કરીને અાવી છે તેમની માતાઓ દેશના ગામડાંમાં બેઠા બેઠા અંધશ્રદ્ધાનું Export કરતી રહે છે.શીતલા સાતેમમાં ફ્રીઝનું ખાવાનું બહાર કાઢીને ખાવું અને માઇક્રોવેવમાં પણ ગરમ કરવું નહિ.તેવી રીતે માસિક ધર્મ બરાબર પાડવો.ત્રણ દિવસ કે પાંચ દિવસ રાંધવું કરવું નહિ વગેરે વગેરે અાવી અનેક અંધશ્રદ્ધામાંથી બહાર અવાતું નથી, અખા કે નર્મદ જેવા સમાજ સુધાકરોની એસીતેસી.

    Like

  28. ડીયર કામિની બહેન સ્ત્રી અંધશ્રદ્ધાની વાહક વધુ હોય છે તેના મુળિયા ઈવોલ્યુશનમાં રહેલા છે. એનું કારણ સ્ત્રી વધુ ધાર્મિક છે, સ્ત્રી વધુ ધાર્મિક છે કારણ સ્ત્રી રિસ્ક ટેકર ઓછી હોય છે. જે પુરુષો રિસ્ક ટેકર હોતા નથી તેઓ પણ વધુ ધાર્મિક હોય છે. સ્ત્રી રિસ્ક ટેકર ઓછી હોય છે કારણ સ્ત્રીના માથે માતૃત્વની બહુ મોટી જવાબદારી છે, એને એનું બેબી મોટું કરવાનું છે માટે રિસ્ક ટેકર ઓછી હોય છે.

    Like

  29. પતિય કામિની બેનતમારો લેખ મને બહુ ગમ્યો। તમારો અને ગોવિંદભાઈ મારું નો હું આભાર માનું છું,

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s