અન્ધશ્રદ્ધા અને કાયરો : શુભ–અશુભનું અનુમાનશાસ્ત્ર

–ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી

જુલાઈ 26, 1987ને દીવસે જયપુરની પાસે જારખંડ મહાદેવ મન્દીરમાં જોધપુર જીલ્લાના ફલોદ ગામના 151 પંડીતો ભેગા થયા અને મહારુદ્રાભીષેક યજ્ઞ કરવામાં આવ્યો. આ યજ્ઞનો આશય વરુણ દેવતાને રીઝવવાનો હતો કે જેથી અકાલગ્રસ્ત રાજસ્થાનમાં વરસાદ પડે. એની સામે કોંગ્રેસી વીરોધીઓએ એ જ મન્દીરમાં જુલાઈ 30 થી ઓગસ્ટ 1 સુધી પ્રતી–યજ્ઞ કર્યો જેનું નામ મહાપર્જન્ય યજ્ઞ હતું. આ યજ્ઞનું પ્રયોજન એ હતું કે રાજસ્થાનના મુખ્ય મન્ત્રી હરીદેવ જોષી અને એમના પરીવારે કરેલા યજ્ઞની અસર ખલાસ થઈ જાય  !

ઑગસ્ટ 17, 1987ને દીવસે લોકસભામાં કૃષી મન્ત્રી ગુરદયાલસીંહ ધીલ્લોંએ કહ્યું કે હું હમણાં જયપુર ગયો હતો અને મારો આશય એક હવનમાં ભાગ લેવાનો હતો. આ હવન જયપુરમાં આયોજીત કરવામાં આવ્યો હતો, અને આ હવનનો આશય વરસાદના દેવતાને રીઝવવાનો હતો.

ડીસેમ્બર 1986માં તામીલનાડુના પશ્ચીમ મમ્બલમ પ્રદેશમાં અશ્વમેધ મંડપમમાં અતીરુદ્ર મહાયજ્ઞનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મહાયજ્ઞમાં 121 વૈદીક વીદ્વાનો 11 દીવસ સુધી 11 વાર પંચાક્ષરી મન્ત્રોનું ઉચ્ચારણ કરવાના હતા. ડીસેમ્બર 18થી ડીસેમ્બર 28 સુધી આ મહાયજ્ઞ ચાલ્યો હતો. હોમહવન સાથે શ્રીરુદ્રમ મન્ત્ર 14,641 વાર બોલાયો હતો. દસ દીવસ સુધી ચંડી–હોમ થયો હતો. મનુષ્યજાતીને આ હોમહવનથી ખાસ લાભ થવાનો હતો. આ મહાયજ્ઞથી સુખશાન્તી અને સમૃદ્ધીનો યોગ થવાનો હતો.

રાજકોટમાં વરસાદના દેવતાને પ્રસન્ન કરવા માટે એક દીવસનો બંધ પાળવામાં આવ્યો હતો.

મધ્ય પ્રદેશમાં વૃષ્ટીના દેવતાને પ્રસન્ન કરવા માટે એક લાખ પચીસ હજાર લીંગમ બનાવવામાં આવ્યા હતાં કે જેથી વરસાદ પડે. આ સીવાય ગધેડાઓને વીધીવત સમાગમ કરાવવામાં આવ્યો હતો કે જેથી વરસાદ પડે. એક માણસ ઘસડાતો ઘસડાતો 22 કીલોમીટર દુરના એક મન્દીર સુધી ગયો હતો કે જેથી વરસાદ પડે !

જપ–જાપ અને હોમહવન અને તાન્ત્રીક દાવપેચ માત્ર દીલ્હીમાં જ નહીં; આખા દેશમાં જોર પર છે. રાજીવ ગાંધીની સરકાર સ્થાયી રહે એ માટે દીલ્હીમાં યજ્ઞ થાય છે અને રાજીવ ગાંધી એમાં પધારે પણ છે. એ વીદેશયાત્રા પર હતા, ત્યારે શુક્રવારની નમાઝ પછી મસ્જીદની બહાર લાઈનસર યતીમો ઉભા રહી ગયા હોય એમ, મન્ત્રીઓ ઉભા રહી જાય એ જુગુપ્સાપ્રેરક ચીત્ર ઓછું હોય એમ 21મી સદીના કમ્પ્યુટર વ્હીઝકીડ રાજીવ ગાંધી જમણા બાવડા પર રેશમી લાલ કપડું બંધાવતા, જે તાવીજ હતું ! મુસ્લીમોમાં જમણા બાવડા પર આ રીતે તાવીજ બંધાય છે ! આ દેશમાં કમ્પ્યુટરોને પણ રાખડીઓ અને તાવીજો બાંધવામાં આવે છે.

વી. કે. કૃષ્ણમેનન 1950ના દશકમાં કહેતા હતા કે આ દેશમાં બે જાતના માણસો જીવે છે : એક જે ‘ફર્ટીલાઈઝર્સ’ (ખાતર)માં માને છે અને બીજા જે ‘એસ્ટ્રોલોજર્સ’ (જોષીબાવા)માં માને છે ! પણ 1980 આવતાં સુધીમાં જોષીબાવાઓના અનુયાયીઓ વધી ગયા છે. જ્યોતીષ જે ખગોળ અને ગણીતના સમ્બન્ધો સમજવાનો એક બૌદ્ધીક વીષય છે, એ ફળાદેશથી દૈનીક ભવીષ્ય સુધી આવી ગયો છે. પહેલાં અભણ માણસો અન્ધશ્રદ્ધામાં ડુબેલા હતા, હવે ભણીગણીને માણસ અન્ધશ્રદ્ધામાં ડુબી ગયો છે. આ જ કદાચ આધુનીક ભારતીય સમાજનો ફળાદેશ છે….

કોઈપણ વીકાસશીલ દેશ પ્રજાને નાહીમ્મત કરી નાખનારી આટલી મોટી જ્યોતીષીઓની ફૌજ નીભાવતો નથી. એક અનુમાન પ્રમાણે ભારતવર્ષમાં પ્રેક્ટીસીંગ અને જાણકાર જ્યોતીષીઓનો જુમલો છ લાખ સુધી પહોંચે છે. ભીખારી જ ભવીષ્યની વધારે ચીન્તા કરે છે. એ પછી ભીરુ અને કાયર ભવીષ્યની વધારે ચીન્તા કરે છે. આ દેશમાં ચારસો જેટલાં જ્યોતીષ–પંચાગો પ્રતીવર્ષે પ્રકટ થતાં રહે છે એવું પણ એક અનુમાન છે. સરકારી ઑફીસમાં નાનીમોટી ખુરશીઓમાં ચોંટી પડેલા સરકારી નોકરો પણ રાશી, ગ્રહ, રાહુ–કેતુ, દશા–મહાદશા, મંગળ, શની, શુકન, ચોઘડીયું, દીશાશુળ જેવા ટૅકનીકલ શબ્દો વાતવાતમાં વાપરી શકતા હોય છે. અને આ જ્યોતીષબાજી ઑફીસ–ટાઈમનો ફુલ–ટાઈમ જૉબ હોય છે.

જ્યોતીષમાં આંધળો વીશ્વાસ એક પ્રકારની ભીરુ અન્ધશ્રદ્ધા છે. અને આજે દેશના પ્રથમ અને દ્વીતીય નાગરીકોમાં પણ અન્ધશ્રદ્ધા છલોછલ ભરેલી છે. રાષ્ટ્રપતી ઝૈલસીંહની અવધી સમાપ્ત થતી હતી એનાથી એક દીવસ લંબાવવામાં આવી (આ પણ કેટલું કાયદેસર ગણાય ?) આનું કારણ ? નવાગંતુક રાષ્ટ્રપતી રામસ્વામી વ્યંકટરમણનો દુરાગ્રહ કે સત્યાગ્રહ કે આગ્રહ હતો કે અમુક જ શુભ દીવસે એમની શપથવીધી થાય ! એ કાળી શેરવાણી પહેરીને શપથગ્રહણ કરવા આવ્યા હતા; કારણ કે એમના જ્યોતીષીઓએ ખાસ સલાહ આપી હતી કે આ શુભ દીને કાળું જ પહેરવું કે જેથી વીનાશક તત્ત્વોનો નાશ થશે !

મને લાગે છે કે જગતના કોઈ જ આધુનીક દેશમાં આવું બવન્ડર ચાલતું નથી. જે લોકો મનથી આટલા બધા કમજોર છે એમના હાથોમાં સત્તાની ધુરા કેટલી સલામત રહી શકે ? પણ મુહુર્ત, ચોઘડીયું, કુંડળી એ રાજકારણનું સત્ય છે.

હું ક્યારેક વીચાર કરું છું, રામ અને સીતાની જન્મકુંડળી મેળવી હશે અને જો જન્મકુંડળીના ગ્રહો મળતા હોત તો શીવધનુષ્યવાળા નાટકની શી જરુર હતી ? રામના રાજ્યાભીષેકનું મુહુર્ત વશીષ્ઠ ઋષીએ કાઢ્યું હતું? જે રાજ્યાભીષેક થયો જ નહીં; એનું મુહુર્ત ખોટું કાઢ્યું હતું ? સીતા અને રામનું લગ્નજીવન સુખી હતું કે દુ:ખી ? દ્રૌપદી પાંચ પાંડવોને પરણી ત્યારે છ કુંડળીઓ જોવામાં આવી હતી ? મંગળનો શબ્દાર્થ ‘શુભ’ છે; પણ કુંડળીમાં મંગળના ગ્રહ શા માટે અશુભ થઈ જાય છે ? કદાચ જ્યોતીષશાસ્ત્ર વીજ્ઞાન નથી, અનુમાન છે અથવા અનુમાનની વીશેષ નીકટ છે.

જ્યોતીષ કરતાં પણ વધારે જટીલ અને પેચીદો પ્રશ્ન છે અન્ધશ્રદ્ધાનો, વહેમનો, સુપરસ્ટીશનનો, પુર્વગ્રહનો. વરસાદ જોઈએ છે અને એ માટે એ પ્રશ્નને બુદ્ધી, વીજ્ઞાન અને શ્રમથી સમજવો પડશે, સુલઝાવવો પડશે. વરસાદ નથી, વરસાદ ઓછો થતો જાય છે, દુકાળની સ્થીતી સ્વાભાવીક થતી જાય છે. માટે એ વીશે દેશના બુદ્ધીમાનોએ ભેગા થઈને દુરદર્શી અને દુરગામી આયોજન માટે સુઝાવ આપવા પડશે, શાસને નીષ્ઠુર થઈને ભ્રષ્ટને શેષ કરવો પડશે અને ન્યાયી વીતરણવ્યવસ્થા ગોઠવવી પડશે. પણ આપણને હોમહવન કરીને વરુણ દેવતાને પ્રસન્ન કરવામાંથી અવકાશ મળતો નથી. આ એક નેગેટીવ હતાશાપ્રેરક, ભીરુ વીચારકોણ છે. કદાચ ભારતમાં ઉપર બેઠેલા કે બેસી ગયેલા માણસની ક્વોલીટી જ હલકી છે, અને ડરપોક છે.

 ક્લોઝ અપ 

સુદ્ધી અસુદ્ધી પરચતં નાન્ગો અન્ગં વીસોધયે.

(શુદ્ધી અને અશુદ્ધી વ્યક્તીના પોતાના ઉપર નીર્ભર કરે છે. કોઈ માણસ બીજાને શુદ્ધ કરી શકતો નથી.)

ધમ્મપદ, બૌદ્ધ ધર્મગ્રંથ

–ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી

મશહુર ગુજરાતી લેખક શ્રી. ચન્દ્રકાન્ત બક્ષીના, અગણીત વીષયો પરના વૈવીધ્યસભર લેખોનું સંકલન બ્લોગ http://bakshinama.blogspot.in/ માં થયું છે. તે બ્લોગમાં તા. 26 સપ્ટેમ્બર, 2013ની પોસ્ટમાં પ્રકાશીત થયેલો આ લેખ, બ્લોગસંચાલકશ્રીના સૌજન્યથી સાભાર…

 ‘અભીવ્યક્તી.બુક્સ

રોજેરોજ ગુજરાતી સાહીત્યનો રસથાળ પીરસતી અક્ષરનાદ http://aksharnaad.com/downloads  વેબસાઈટ તેમ જ ગુજરાતી–ભાષાનું જતન અને સંવર્ધન માટે સતત સક્રીય વેબસાઈટ લેક્સિકોન  http://www.gujaratilexicon.com/ebooks/  પર મારા ‘અભીવ્યક્તી’ બ્લોગની તમામ ‘ઈ.બુક્સ’ મુકવામાં આવી છે. સૌ વાચક બંધુઓને ત્યાંથી તે ડાઉનલોડ કરી લેવા વીનંતી છે. ઘણા નવા શીખેલાઓને કે વયસ્કોને ઈ.બુક ડાઉનલોડના વીધીની ફાવટ નથી; તેવા વાચકમીત્રો મને govindmaru@yahoo.co.in પર, પોતાના નામ સરનામા સાથે મેલ લખશે તો હું ઈ.બુક્સ મોકલી આપીશ.

 રૅશનલવાચનયાત્રામાં મોડેથી જોડાયેલા વાચકમીત્રો, પોતાના સન્દર્ભ–સંગ્રહ સારુ કે પોતાના જીજ્ઞાસુ વાચકમીત્રોને મોકલવા ઈચ્છતા હોય તે માટે, મારા અભીવ્યક્તી બ્લોગના હોમપેઈજ પર મથાળે, આગલા બધા જ લેખોની પીડીએફ વર્ષવાર ગોઠવીને મુકી છે. સૌ વાચક મીત્રોને ત્યાંથી જ જરુરી પીડીએફ ડાઉનલોડ કરવા વીનન્તી છે.

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે ? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત આ રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.wordpress.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે નવો લેખ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેનું ધ્યાન રાખીશ.. ..ગોવીન્દ મારુ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ, 405, સરગમ સોસાયટી, કાશીબાગ, નવસારી કૃષી યુનીવર્સીટીના પહેલા દરવાજા સામે, વીજલપોર રોડ, નવસારી. પોસ્ટ : એરુ એ. સી. – 396 450 જીલ્લો : નવસારી સેલફોન : 9537 88 00 66 .મેઈલ : govindmaru@yahoo.co.in

પ્રુફવાચન સૌજન્ય : ઉત્તમ ગજ્જરuttamgajjar@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 05/12/2015

23 Comments

  1. Kharekhar upar bethela ni buddhi chaski gai chhe ane tenme besaadnar prajaa ni pan chaskelij ganai Bharat ne totali Rational government ni jarur chhe andhshraddhaa e ajgar bhardo lidho chhe aapna PM saheb no j dakhlo lo Gangaa aarti na name deshna ketla paisa ane manav kalako nu pani karyu Nepal ma 2.1/2 ton sukhadnu dan kari ne ketla sukhad na zad no naash karyo hase kharekhar upar bethela halki quality na darpok ane swakendri chhe .

    Liked by 1 person

  2. સમગ્ર ઋષિ સમુદાયે હિંદુ પ્રજાનું સૌથી મોટું અહિત જ્યોતિષ વડે કર્યું છે. નિર્જીવ ગ્રહો સજીવ માનવોનું ભવિષ્ય નક્કી કરે તે વિચાર જ વાહિયાત છે. પણ આપણા મહાન કહેવાતા ઋષિઓએ સૌને જ્યોતિષીઓના ગુલામ બનાવી દીધા. કોઈ પણ કામ કરતા પહેલા મુહૂર્ત જોવડાવવાની ટેવ પાડી દીધી, જોશીઓને આવકનું સાધન કરી આપ્યું. તેમના નવ ગ્રહોમાંથી બે, રાહુ-કેતુ, તો છે જ નહિ, કેવળ કાલ્પનિક ગ્રહો છે. તે વળી આપણું શું બગાડી શકવાના? પણ તેમનો ભય ઉભો કરી પૂજા કરાવવી જ પડે તેવી અસહાયતા પેદા કરી. જે બીજા સાચા ત્રણ ગ્રહો છે, યુરેનસ, નેપ્ચુન અને પ્લુટો, તેમનો તો ભારતીય જ્યોતિષમાં કશો ઉલ્લેખ જ નથી કરવામાં આવતો.

    એક બીજું તુત આ લોકોએ ચાલુ કરેલું તે છે વર કન્યાની કુંડળીઓ મેળવાનું. સાવ અજાણ્યા બે જણાની કુંડળીઓનો મેળ ખાતો હોય તો તે બે નરનારી સુખી થાય પણ વર્ષોથી એકબીજાને જાણતા યુવકયુવતીની કુંડળીઓ ના મળે તો તે દુખી થાય તે વાત કેવી રીતે માની શકાય? તેમાં પણ કોઈની કુંડળીમાં ‘મંગળ’ હોય તો તેને માટે ‘ મંગળ’વાળું જ પાત્ર જોઈએ તેવી માન્યતાને લીધે કેટકેટલાના જીવન આ જોશીઓએ બરબાદ કરી નાખ્યા છે તેનો કોઈ હિસાબ છે?

    જોશીઓના સુત્રો જોઈએ તો: “ધન મકર કુંભ, બિલાડી પડે બુમ” જો યજમાનના ઘરમાંથી બિલાડીની બુમ સંભળાય તો જાણવું કે ઘરમાં ગરીબી છે. પરિસ્થિતિ સુધરવાની આશા બંધાવી નાની દક્ષિણા લઇ બીજે જવું. “મીન મેષ વરખ, સોનું જોઇને પરખ” યજમાન સ્ત્રીએ કેવા ઘરેણા પહેર્યા છે તે જોઇને તે પ્રમાણે ભવિષ્ય કહેવું.

    Liked by 1 person

  3. I must say that this is one of the best way to stimulate Economy… ek havan varsaad lav va maate ane bijo na lav va maate…. Aaj ritebiji badhi j shreni o ma aa vi rite positive ane negetive havan thai to economy to stimulate thavaani j ne!!!!

    Rahi vaat Astrology ni: One time I was heavily into this and read up study to understand how all planet effect our life…… Then, one day I realize, it is Human. Human must do what it take to bring properity in life. cant be slave of Grah, or vastushahtra, or any other sensless rituals……

    Many of us think this thing only happen in India….. not true. Every religion has similar concept and human continue to brainwash by it.

    Liked by 1 person

  4. જ્યોતિષશાસ્ત્રમા ગણિત (રેખાગણિત,બીજગણિત,ખગોળ વિ),સંહિતા અને ફલિત નો અભ્યાસ જરુરી છે. કેવળ ફલિત અભ્યાસ હોય તો ભવિષ્યવાણીમા ભૂલ પડવાનો વધુ સંભવ છે.
    वादी व्याकरणं विनैव विदुषां धृष्टः प्रविष्टः सभां
    जल्पन्नल्पमतिः स्म्यात्पटुवटुभङ्ग्वक्रोक्तिभिः |
    ह्रीणः सन्नुपहासमेति गणको गोलानभिग्यस्तथा
    ज्योतिर्वित्सदसि प्रगल्भगणकप्रश्नप्रपन्चोक्तिभिः ||
    અને આવી ભૂલોને લીધે આપણા શાસ્ત્રોને ખોટા મનાવવા પ્રયત્નો ચાલુ જ છે.અને
    ताउम्र यही गलती करता रहा ग़ालिब,
    धुल चेहरे पर थी, आइना साफ करता रहा |
    જેમ અભિગમ ન બદલો ત્યાંસુધી શક્ય નથી.ગણિત
    योजनानि शतान्यष्टो भूकर्णों द्विगुणानि तु |
    तद्वर्गतो दशगुणात्पदे भूपरिधिर्भवते || શરુ થાય. ૠગ્વેદના ૩૦,યજુર્વેદના ૪૪,અથર્વવેદના ૧૬૨ શ્લોકો આધારીત વેદાંગ જ્યોતિષ વિજ્ઞાન ની શ્રેણીમા આવે છે .જે તારા સિતારાની જ્યોતિ ની ધરતીની મોસમ અને જીવોના શરીર અને મન પર અસરનો અભ્યાસ છે . જ્યોતિષ ને બદલે કેવળ કુંડળી જોઇ ફળ કથન નો સંબંધ નથી અને તે આધારીત ચાલતા ધંધાનો વિરોધ વ્યાજબી છે નહીં કે જ્યોતિષ વિજ્ઞાનનો…

    Like

    1. ‘વિજ્ઞાન’ શબ્દની વ્યાખ્યા બદલી નાંખીએ તો અને તો જ જ્યોતિષને વિજ્ઞાન કહી શકાય.

      Like

    2. ‘વિજ્ઞાન’ શબ્દની વ્યાખ્યા જ બદલી નાંખીએ તો અને તો જ જ્યોતિષને વિજ્ઞાન કહી શકાય.

      Liked by 1 person

    3. Jyotish shastra j aakhu boggas bakvas chhe jeno dakhlo indiragandhi hayat hata tyare ek mota jyotishe aagahi kareli ke aavnari chutani ma indira Gandhi no jangi bahumati thi vijay thase ane te samachar paper valane mokli aapela ane te news paper valae chhapipan nakhela ane achanak ej ratre indira gandhini hatya thai have tej newspaper valae tej panapar indira gandhini ni hatya na news pan chhapela have vicharvanu e rahechhe ke je jyotish ne indira no jalhalto vijay dekhayo tene indira ni hatya thavani te kem na dekhai hase.

      Liked by 1 person

  5. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં પ્રથમ દૃષ્ટીએ જ ઘણાંબધા વિરોધાભાષ છે. દરેક નિયમના અનેક અપવાદો છે, સમય સમયે નવા ગ્રહો શોધાતા જાય છે, ચંદ્ર ઉપર માણસોની આવજાવ શરૂ થઈ ગઈ છે, ત્યારે આ વિષયની ચર્ચા એ પણ અસ્થાને છે.

    Like

  6. મુસ્લિમો પણ આ ધતિન્ગો થી બાકાત નથી. આ વઝીફો પઢો (જાપ નું પઠન કરો) તો સંપતિ મળે, તે વઝીફો પઢો તો બીમાર સાજો થઈ જાય, ફલાણો વઝીફો પઢો તો દીકરીનું માંગુ આવી જાય વગેરે વગેરે. આ ધતીન્ગો માં મોલવી, મુલ્લા, બન્ગાલી બાબા, પીરો, ફકીરો ભોળા અંધશ્રદ્ધાળુઓ પાસેથી જબરદસ્ત કમાણી કરે છે.

    “ઝૂકતી હે દુનીયા, ઝૂકાને વાલા ચાહીઍ”.

    કાસીમ અબ્બાસ

    Liked by 1 person

  7. જ્યાં સુધી અંધશ્રધ્ધાળુ લોકો દુનિયામાં હશે. ત્યાં સુધી જ્યોતિષ રહેવાનું.યુગો પહેલાંથી આ ચાલે છે. અને બીજા યુગો સુધી રહેશે. એક મઝાની વાત. ભૂતપૂર્વના અમેરિકી પ્રેસિડન્ટ રેગનના પત્ની નેન્સી રેગન જ્યોતિષીની સલાહ લીધા સિવાય રેગન સાહેબને ડગલું ભરવા નહોતા દેતા. તો પછી ભારતના ગામડાંના પરુષો અને સ્ત્રીઓની વાત જ ક્યાં કરવી.

    Liked by 1 person

  8. મને સળી કરવાની (કુ)ટેવ છે. હું જ્યોતિષ, શુકન અપશુકનમાં માનતો નથી. તેમ છતાં જ્યારે જ્યારે મારે “અભીવ્યક્તી” પર કોમેન્ટ કરવી હોય ત્યારે કોઈક જગ્યાએ ફાંફા મારીને પહેલાં મારું રાશીફળ જોઈ લઉં છું. આજે મને આ વર્તારો મળ્યો.
    કન્યા (પ.ઠ.ણ.)

    “કારતક કૃષ્ણપક્ષ તેમજ માગશર શુક્લ પક્ષમાં આક્ષેપ- અપયશ- અપમાન- ઉપેક્ષા- સંબંધોમાં તિરાડ, મનદુઃખ જણાય.”
    બોલો મારાથી બક્ષીને સળી કરાય? જ્યાં હોય ત્યાંથી ધૂણવા માંડે કે નહી?

    Like

  9. ચંદ્રકાંત બક્ષી નો આ લેખ આટી ઉત્તમ છે. અંધ વિશવાસ પર કઠોર ચોટ કરે છે. આટલું બધું લખાય છે, વંચાય છૅ અન છ્તાં અંધ વિશ્વાશ ઘટવને બદલે વધતોજ જાય છે. આજ સુધી કેટલાય લોકો ઍ પોતાના જીવનની આહુતિ આપી છતાં આ પરિણમ છે!

    કસીમ અબ્બાસ ભાઈ ઍ લખ્યું છે ઍ તદ્દન ખરું છે. આમા થી કાય પણ ધર્મને માનનારો સમાજ બાકાત નથી. ભારત મા હતો ત્યારે થતું ક પસ્ચિમ ના દેશો મા રહેનારા ઍનલાઇટેંડ હસે પરંતુ અહીં આવ્યબાદ જોયું ક અહીં પણ લોકો ટેરોત રીડિંગ, પામ રીડિંગ અન ઍવા ઘણા બધાઅંધવીશ્વાસ ને પોસ્નારા દુકાનો લઈને બેઠાં છે. આ બધા પર થી ઍક વાત ફલિત થાય છે ક ગમે તેટલાં સુધારકો આવે, આંખૂ જીવન અર્પિત કરી દે તે છતાં આ દૂષણ દૂર થવાનુ નથી. સૂપર નૅચુરલ પાવર મા જ્યાં સુધી મનુષ્ય માનતો રહેશે ત્યાં સુધી અંધશ્રદ્ધા રહેવાનિજ.

    ફિરોજ ખાન
    ટોરોઁટો, કેનેડા.

    Liked by 1 person

  10. મિત્રો,
    સૌ પ્રથમ ગોવિંદભાઇને લાખો હાર્દિક અભિનંદન, આ લેખ શોઘી કાઢીને અભિવ્યક્ત કરવા માટે.
    લેખ પોતે પોતાની ઓળખ અને લેખકની ઓળખ મજબુતાઇથી આપે છે. ચંદ્રકાંત બક્ષીજીને વાંચવા અને અેમની પાસે દુનિયાના સત્યો જાણવા તે પણ અે લ્હાવો કહેવાય.અંઘશ્રઘ્ઘા અને તેના દ્વારા થતાં દુષણોને તો આપણે બઘા જ જાણીઅે છીઅે અને અભિવ્યક્તિ ઉપર ચર્ચા પણ હજારો વખત કરી હશે. પરંતુ અભિવ્યક્તિ અેક ચર્ચાચોરો બની જાય છે. સોલ્યુશનનું શું ? તેને સમાજમાં સમજાવીને ઇમપ્લીમેંટ કરાવવામાં શું કરીઅે છીઅે ?
    બક્ષી સાહેબને તેમના લેખો માટે અને દુનિયાના સત્યો હસતાં હસતાં અને સીરીયસ બનીને જાણવા માટે ખૂબ વાંચવા રહ્યા. તેમની આ ચાર ચોપડીઅો દાખલા તરીકે વાંચવાની હિમાયત કરું છું. નામકરણ પણ જૂઓ……૧. સ્ટાર્ટર….૨. વિન્ટેજ વાઇન….૩. કોકટેઇલ અને ૪. બોટમ્સ અપ…….
    છે કોઇની તાકાત કે શરાબ…શરાબી…..મઘુશાલા……ને અેક વાર હાથમાં લિઘા પછી પાછી મુકે ?
    બક્ષી સાહેબનો લેખ, ગોવિંદભાઇઅે અભિવ્યક્તિ ઉપર તેમના સીરીયસ વાચકો માટે મુકીને સરસ કાર્ય કર્યુ છે.
    હાર્દિક અભિનંદન.

    અમૃત હઝારી.

    Liked by 1 person

  11. The author has given good examples to prove this :
    “કદાચ ભારતમાં ઉપર બેઠેલા કે બેસી ગયેલા માણસની ક્વોલીટી જ હલકી છે, અને ડરપોક છે.” He is perfectly right and justified.
    My little question is : Why is it so?
    How and why did it happen? Does anyone have a good answer?
    Thanks. —Subodh Shah —

    Liked by 1 person

    1. પ્રદુષણ કુવામાં હોય તો હવાડામાં આવે. કુવામાં ક્યાંથી આવે? આજુબાજુની જમીનમાં (આપણી પ્રજામાં) હોય ત્યાંથી. જમીન ખરાબ કેમ થાય? તેના પર કચરો નાંખીએ તેથી. આપણી પ્રજા પર કચરો કોણે નાખ્યો? કહેવાની જરૂર છે?

      Liked by 1 person

  12. સુબોઘભાઇ,
    સવાલ આંખ ઉઘાડનારો છે. ‘ કદાચ ભારતમાં ઉપર બેઠેલા કે બેસીગયેલાં માણસની ક્વોલીટી જ હલકી છે, અનેડરપોક છે.‘ તે કેમ ?
    જવાબ કદચ આ શબ્દોમાં મળે……
    ૧. અભણતા. ૨. ડાર્વિનનો નિયમ….વિપુલ જન્મપ્રમાણ…..સ્ટર્ગલ ફોર અેક્ઝીસ્ટન્સ….સર્વાઇવલ ઓફ માઇટીઅેસ્ટ…નોટ ફીટેસ્ટ…….ગુંડાઓનું રાજ…..અને રાજ હાથમાં રાખવા ખોટા વહેવાર……..
    અભણતાને કારણે બીજા દેશો સામે શરમ….સામે ઉભા રહેવાની શરમ…..સ્વાર્થ……સેલ્ફસેન્ટર સ્વભાવ…..અને ઘર્માંઘતા…..અને…વર્ણવ્યવસ્થા….અને….સેલ્ફકોન્ફીડન્સનો અભાવ….ભણેલાઓમાં પણ…ડીગ્રીહોલ્ડર પણ સાઘુ…કથાકાર…ભગત…ભૂઆ….નાગાબાવા…પહેરેલા બાવા….બાળકોને મહાભારત કે રામાયણ, કુરાન, બાઇબલને સવાલ પૂછવા વિના માની લેવાના ઓર્ડરો…….અને………..????????
    ઘેટાશાહી……….
    વિ….વિ……
    અમૃત હઝારી.

    Liked by 1 person

  13. उप्रनी पोस्ट बरोबर वांचो. राजीव गांधी अने बे राष्ट्रपतीना नाम पण छे.

    अब्दुल कलाम राष्ट्रपतीनुं फोर्म भरतां पहेलां अजमेर शरीफ गया अने चादर चडावी आवेल. कुरान अने गीतानो अभ्यास नीयमीत करता.

    एमणे मीसाईल केवा बनावेल हशे ए उपरवाळो राम जाणे.

    हालना राष्ट्रपती प्रणव मुखरजी वार तहेवारे धोती अने उपर खेसमां मंदीरनी के भुवा डाकलीयानी पुजाना वेशमां देखाय छे.

    आ राशकलपतीओ शीरडीनी मुलाकाते जाय छे त्यारे घणां अन्य भक्तोने दर्शन दुर्लभ बने छे अने ए भक्तो रीतसरनी गाळो आपे छे.

    महाराष्ट्रमां मांडरदेवीनुं मंदीर छे जेमने अशुभ कार्य करवुं होय एमने अमुक तमुक वीधी करवी पडे छे. ए मंदीरमां जई कोई एवी वीधी करी आव्यो के धक्कामुक्कीमां २००थी वधारेना मृत्यु थया.

    मक्का मदीनामां धक्का मुक्कीमां कोण जाणे केटलाएना मृत्यु थाय छे. जम्मु काश्मीरमां जेटला मंदीर छे ए बधामां आ अघोर वीधी नीयमीत थाय छे अने ईश्लामना अनुयायीओ ए वीधीमां नीयमीत खलेल पाडे छे.

    कमाल तो ए छे के ईश्लाम ना जन्ममां बौध्ध जैनोनी मुर्तीपुजाए भाग भजव्यो अने ए ज ईश्लामना अनुयायीओ कबर उपर चादर चडावे छे अने चांदने पुजे छे.

    सरकारे लग्न रजीस्टर कराववानो कायदो बनावेल छे छतां दरेक लग्न गंदा, अभण गोरना मंत्रथी अग्नीने साक्षीए थाय छे. लग्न वीच्छेद थाय छे त्यारे आ गोर महाराज कहे छे दक्षीणामां करेल लोभ जवाबदार छे.

    कोने दोष आपवो ए ज खबर नथी पडती. मने तो राजेन्द्र प्रसाद, अबदुल कलाम अने प्रणव मुखरजी जेवा राष्ट्रपती जवाबदार लागे छे. मंदीरना पुजारीना पग धोई पाणी पीनारनी जेम. सोमनाथ मंदीरनी रथा यात्राओए छेवटे बाबरीना ढांचाने तोडी पाडयो जोईए हवे राममंदीर माटे क्यो ज्योतीष मुहरत काढी आपे छे…

    Liked by 2 people

  14. This is like a peer pressure. Other people do havan why you are not doing. Some people do not a guts to say no. Those who resisted sometime stay alone. We are grown up with wrong preaching. Moment you start raising questions things will fall apart. Because pujaris, jyotishi will not able to. answer.So everybody should start asking questions. If you are not satisfied do not do it no matter who tells you to do it.People will try to brainwash and emotionally blackmail you. So keep resisting.

    Liked by 2 people

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s