રૅશનાલીઝમની બાળપોથી – 03

મહર્ષી દયાનંદજી કહે છે કે ‘વેદોમાં મુર્તીપુજા નથી, ગંગાપુજા નથી… બધા સમ્પ્રદાયો વેદવીરોધી છે. તેઓ વીજ્ઞાનની વીરુદ્ધ પ્રચાર કરે છે અને સામાજીક ચેતનાને નષ્ટ કરે છે.’ મહર્ષીએ વર્ણભેદ રહીત, નાતજાત, છુતાછુત રહીત આદર્શ સમાજની સ્થાપના કરી. આજના બાપુઓ, દાદાઓ, શાસ્ત્રીઓ, કહેવાતા યોગીરાજો મહર્ષી દયાનંદજીના બોધ ઉપર હથોડા મારી રહ્યા છે. કવી અખો આજથી આશરે અઢીસો વર્ષ પર લખી ગયો : ગુરુ કર્યા મેં ગોરખનાથ, ઘરડા બળદને ઘાલી નાથ… કંઠે પહાણ શકે કેમ તરી? [………………]

વીભાગ : 01 રૅશનાલીઝમ સૈદ્ધાંતીક :

રૅશનાલીઝમની બાળપોથી – 03

–રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)

(‘મધુપર્ક’ પુસ્તકના ગત લેખ માટે સ્રોત : https://govindmaru.com/2020/04/24/raman-pathak-44/ )

‘આસ્તીકોને મોઢે ફીણ લાવી દે એવો અત્યન્ત જટીલ પ્રશ્ન છે : ભગવાન હોય તો તે દેખાતો કેમ નથી? આ સવાલના ઉકેલમાં ખુદ ભગવાન પણ એમની કોઈ મદદ કરી શકતો નથી… વીજ્ઞાન મને હમ્મેશાં ખુબ ડાહ્યા, ઠરેલ અને તેજસ્વી વીદ્યાર્થી જેવું લાગ્યું છે. વીજ્ઞાન પ્રયોગમાં માને છે, પ્રચારમાં નથી માનતું… આમ છતાં આજે ઘણી એવી ઘટનાઓ બને છે જેનાં કારણો આપી શકાતાં નથી; પણ એને બહુ બહુ તો વણશોધાયેલાં રહસ્યો ગણાવી શકાય. તેમ છતાં, પ્રકૃતીનાં એટલાં બધાં રહસ્યો માણસે આજે હસ્તગત કરી લીધાં છે કે, ભગવાનને હવે ભોંય ભારે પડવા લાગી છે. (આવાં અનેક રહસ્યો વીશેની આસ્તીકોની સાંપ્રદાયીક માન્યતાઓ વીજ્ઞાને સાવ અસત્ય સાબીત કરી દીધી છે.) હવે એ માનવી સમક્ષ એવો ખુલ્લો પડી ચુક્યો છે કે, એનાં જ દર્શન કરવા નીકળેલા ભક્તોની ભરેલી આખી બસ ખાઈમાં ઉથલી પડે છે; ત્યારે એ લાચાર બનીને જોઈ રહે છે. અરે, વર્ષોથી ભરપુર શ્રદ્ધાપુર્વક એની પુજા કરતી કોઈ સ્ત્રી ઉપર મન્દીરમાં જ ભગવાનની આંખ સામે જ બળાત્કાર થાય છે; છતાં તે જરાય અટકાવી શકતો નથી…’

દીનેશ પાંચાલ
સેલફોન : 94281 60508
.મેઈલ : dineshpanchal.249@gmail.com

એક વાર બરાબર આવા જ એક સમાચાર વાંચતાં, મને શ્રી. પાંચાલે તેઓના વીચારસમૃદ્ધ નીબન્ધસંગ્રહ ‘જીવનસરીતાને તીર’માં પ્રગટ કરેલાં ઉપરનાં વીધાન યાદ આવી ગયાં. (પ્રકાશક : શ્રી. જનકભાઈ નાયક, સાહીત્ય સંકુલ, ચૌટાબજાર, સુરત  395003) ઉક્ત સમાચાર હતા. ‘દાદા ભગવાનના આપ્તપુત્રનું માર્ગ–અકસ્માતમાં મૃત્યુ. પાંચ આપ્તપુત્રોને ગમ્ભીર ઈજા : અક્રમવીજ્ઞાનના પ્રણેતા પ.પુ. દાદા ભગવાનના સાન્નીધ્યમાં સતત અઢાર વર્ષથી રહેતા; દાદાના ઉપદેશને ચરીતાર્થ કરી, માનવકલ્યાણ અર્થે સમગ્ર જીવન સમર્પીત કરી દેનાર, દાદા દ્વારા દીક્ષીત બાલબ્રહ્મચારી આપ્તપુત્ર પુ. કુલદીપક ચન્દ્રકાંત શાહનું અમદાવાદ–વડોદરા હાઈવે ઉપર બારેજા નજીક તેઓની મારુતીવાન એક ઉભેલી ટ્રક સાથે જોરદાર રીતે અથડાતાં અતી દુ:ખદ અવસાન થયું છે… તેઓની સાથે જ પ્રવાસ કરી રહેલા અન્ય પાંચ આપ્તપુત્રોને ગમ્ભીર ઈજા થઈ છે. પ.પુ. દાદાના જયસચ્ચીદાનંદ સંઘના જ એક આપ્તજનનું મૃત્યુ થતાં, શ્રી કુળદીપકજી તથા અન્ય આપ્તપુત્રો બેસણા માટે વડોદરા જઈ રહ્યા હતા. 8-05-1995 (પુ. દાદાના શીષ્યો આપ્તપુત્રો કહેવાય છે)

કોઈનું પણ અકાળ અવસાન થાય એનો અમને કે પ્રત્યેક સંવેદનશીલ વ્યક્તીને તીવ્ર શોક થાય એ સ્વાભાવીક છે; તેમ આ ઘટનાય ખરેખર જ દુ:ખદ લેખાય. આમ છતાં વીચાર તો આવે જ કે, પરમ ચમત્કારી દૈવી પુરુષ એવા પુ. દાદા ભગવાનના નીકટના આપ્તપુત્રને આવો જીવલેણ અકસ્માત થાય જ કેમ?… શું દાદા પોતાના શીષ્યને બચાવી ના શકે? સાથે સાથે જ, બીજો તાર્કીક વીચાર પણ ચીત્તમાં ઝબકી જ જાય છે કે શ્રી કુલદીપક જો પુ. દાદાના શીષ્ય ન બન્યા હોત તો કમસે કમ પ્રસ્તુત ગમ્ભીર અકસ્માતનો ભોગ તો તેઓ ન જ બન્યા હોત; કારણ કે સમ્બન્ધીત પ્રસંગે તેઓ વડોદરા જવા નીકળ્યા ન હોત… ખેર, જાણું જ છું કે આવા તર્કની સામે વીધીના અફર લેખ, ઈશ્વરનું નીર્ધારીત મૃત્યુ, અકસ્માત તો નીમીત્ત માત્ર બાકી આયુષ્યની મર્યાદા… જેવી અવૈજ્ઞાનીક દલીલો થશે જ. આમ છતાં કાર્ય–કારણ ન્યાય એ કુદરતનો જ નીયમ છે. એટલે અમારો તર્કવીવેક ખોટો તો ઠરે જ શી રીતે?

એક વાર હું પાંચ દીવસ ઉંટવડ (જીલ્લો : અમરેલી) રહી આવ્યો. જ્યાં માનો કે એ પંચરાત્રીની અનૌપચારીક વીચારગોષ્ઠી શીબીર જ બની ગઈ. વીષય હતો : નાસ્તીકતા અને રૅશનાલીઝમ. ઉક્ત ચર્ચાઓ દરમીયાન પ્રશંસકમીત્ર શ્રી. હરેશ મહેતાએ એક સુંદર યાદગાર દલીલ કરી : ધારો કે તમે કુવો ખોદો છો યા બોર કરો છો : એ માટે પચાસ ફુટ, સો ફુટ, પાંચસો ફુટ ઉંડું તમે ખોદ્યું; છતાં પાણી ન જ નીકળ્યું તોય તમે આગળ ને આગળ ખોદ્યા જ કરો છો! અન્તે ધરતીના પેટાળમાંથી ધગધગતો લાવા ફુટી નીકળે છે, હાહાકાર મચી જાય છે; પછી તો તમે ખોદવાનું માંડી વાળો કે નહીં? એ જ રીતે હજારો વર્ષોથી આપણે એકના એક પ્રશ્નને બસ આંખો મીંચીને ખોદ્યા જ કરીએ છીએ. ‘ભગવાન છે કે નહીં?’ કશું જ તથ્ય નીકળતું નથી; ઉલટાનાં ધગધગતા લાવા જેવાં વેરઝેર, સંઘર્ષ, અન્ધશ્રદ્ધાઓ, શોષણ, ત્રાસ અને બગાડ જ નીકળી આવ્યાં છે. ત્યારે હું કહું છું કે મહેરબાની કરીને હવે ખોદવાનું તો બન્ધ કરો! ભીતરમાં પાણી તો નથી જ એ નક્કી થઈ ગયું છે…

બર્ટ્રાન્ડ રસેલને કોઈએ પ્રશ્ન કર્યો કે, સ્વર્ગમાં તમને સાક્ષાત ભગવાન મળી જાય તો તમે એને શું કહો? જવાબમાં રસેલે કહ્યું કે હું તેને એક જ પ્રશ્ન પુછું : ‘હે પ્રભુ, તે તારા અસ્તીત્વના પુરાવા આટલા બધા અસ્પષ્ટ શા માટે રાખ્યા?’ આપણે કેવી બીનજરુરી તથા કમઅક્કલ ચર્ચા કરીએ છીએ એનો એક નમુનોય અત્રે પેશ કરી લઉં : એક શીબીર સમક્ષ મેં કહ્યું કે માની લો કે ભગવાન છે; તો એથી તો માનવજાતને કોઈ જ નુકસાન નથી; પરન્તુ એનાં પુજાભક્તી શા માટે કરવાં? આ નીત્યના પ્રાર્થનાદી કર્મકાંડમાંથી જ બધી આપત્તીઓ નીપજી છે. (પેલા લાવાની જેમ!) જાતજાતના પંથો, માન્યતાઓ, ભયંકર ખર્ચાળ અને નીરર્થક મન્દીરો, સમારંભો, વીધીવીધાનો અને લોહીયાળ ઝઘડા… ભગવાન એની ફરજ કે લીલારુપે પોતાનું કામ કરે અને આપણું પોષણ–રક્ષણ પણ કરે જ; પછી આ ઘેલછાની આવશ્યકતા શી? કુતરું તો કદી પ્રાર્થના નથી કરતું!… મારી આવી દલીલ સાંભળતાં જ એક બહેન વચ્ચે બોલી ઉઠ્યાં કે ‘કુતરું પ્રાર્થના નહીં જ કરતું હોય એની તમને શી ખાતરી?’ આ બહેન વળી પ્રાધ્યાપીકા છે; કદાચ લૉજીક ભણાવતાં હશે! હવે જે સમાજમાં આવા શીક્ષકો હોય ત્યાં નવી પેઢીના કેવા હાલ થાય? જવાબ આપણી દૃષ્ટી સમક્ષ સ્પષ્ટ જ છે. અવૈજ્ઞાનીક માનસવાળી વ્યક્તીઓને શીક્ષકપદે નીમી જ ના શકાય એવો કોઈ કડક કાયદો દેશમાં જોઈએ એમ નથી લાગતું?

દેશમાં નવી પેઢીને બરબાદ કરતો અને સાથસાથે દેશનેય તબાહ કરતો જે ગુરુવાદ ચેપી રોગની જેમ ફેલાઈ રહ્યો છે એના અનુસંધાનમાં રાજકોટમાં થયેલા એક ગંજાવર બગાડભર્યા મીથ્યા સમારોહનું વર્ણન કરતાં ગુજરાતના જાણીતા રૅશનાલીસ્ટ અને ચીંતક ડૉ. યાસીન દલાલ લખે છે કે, ‘તે દીવસે પ્રસ્તુત સ્થળના દસ કીલોમીટરના વીસ્તારમાં રહેતા રહેવાસીઓનો તો દીવસ જ બગડ્યો; ઘરમાંથી ન બહાર જઈ શકે; ન તો ઘેર પાછા ફરી શકે. ભયંકર ટ્રાફીક જામ!’ યોગાનુયોગ આ સમારોહ પ્રસંગે હું પણ રાજકોટમાં જ હતો ત્યારે મેં જે પેટ્રોલનો ધુમાડો થતો જોયો, બાપ રે બાપ! ગામેગામથી કાર, સ્કુટર, બસ, ટેમ્પો, ટ્રકની જાણે કે એમેઝોન નદી જ રાજકોટને ડુબાડી દેવા ધસમસી રહી હતી. તે દીવસે માંદાસાજાને હૉસ્પીટલે ખસેડવા આખા પંથકમાં એક્કે વાહન ના મળે! આખર આવો આતંકવાદ શા માટે? ડૉ. દલાલ લખે છે, ‘આપણે એક નીર્ણય હવે વેળાસર લઈ લેવો જોઈએ : વૈચારીક મુક્તી મેળવવી છે કે પછી સામુહીક પરતન્ત્રતામાં જ જીવવું છે? સ્વતન્ત્ર બુદ્ધીનો ઉપયોગ કરવો છે કે પછી પપુધધુઓના ચરણમાં માથું નમાવીને ગુલામ બની બેસી રહેવું છે? આવી પરતન્ત્રતા કદાચ થોડી માનસીક સલામતી બક્ષશે; પણ એ મીથ્યા ભ્રમણા જ છે. પાંજરામાં પુરાયેલો પોપટ પણ સલામત જ છે; પરન્તુ તેની એ સલામતી તેણે ખુલ્લા આકાશમાં મુક્ત વીહરવાની સ્વતન્ત્રતાના ભોગે મેળવી છે. બુદ્ધીને ગીરવે મુકીને ફલાણા બાબા અને ઢીકણા બાપુનાં ચરણ પુજનારા માણસો સત્યપ્રાપ્તીની આશા રાખી શકે જ નહીં. મહોત્સવોનો ઘોંઘાટ દ્વારા કદાપી સત્ય કે માનસીક શાંતી–સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત ન થાય. આપણે રાજકીય પરતન્ત્રતામાંથી માંડ મુક્ત થયા; પણ હવે કહેવાતી આધ્યાત્મીક પરતન્ત્રતા આપણી તમામ દીશાની વીકાસકુચને ખોરવી નાખી રહી છે.’

અન્તમાં કેટલાક મહાપુરુષો, જેઓ ઈશ્વરમાં માનતા એવા વીચારકોનાં પણ વીચારણીય વીધાનો : વીનોબાજી કહે છે કે ‘જેને આપણે ધર્મગ્રંથો કહે છીએ, એ પુરેપુરા ધર્મવીચારથી ભરેલા છે એવું નથી.’ કીશોરલાલ મશરુવાળા લખે છે : (1) પરમેશ્વર સીવાયના બીજા બધા જ દેવોનો વીરોધ કરો! બાપુઓ, ગુરુઓ, શાસ્ત્રીઓનો વીરોધ કરો! અવતારનો, મુર્તીપુજાનો વીરોધ કરો! મન્દીર સ્થાપનાનો વીરોધ કરો! (2) કોઈ મનુષ્યને પરમેશ્વર કે મસીહાની કોટીમાં મુકશો નહીં. કોઈ મહાપુરુષ ભુલ કરે જ નહીં તેવું માનવું નહીં. મહર્ષી દયાનંદજી કહે છે કે ‘વેદોમાં મુર્તીપુજા નથી, ગંગાપુજા નથી… બધા સમ્પ્રદાયો વેદવીરોધી છે. તેઓ વીજ્ઞાનની વીરુદ્ધ પ્રચાર કરે છે અને સામાજીક ચેતનાને નષ્ટ કરે છે.’ મહર્ષીએ વર્ણભેદ રહીત, નાતજાત, છુતાછુત રહીત આદર્શ સમાજની સ્થાપના કરી. આજના બાપુઓ, દાદાઓ, શાસ્ત્રીઓ, કહેવાતા યોગીરાજો મહર્ષી દયાનંદજીના બોધ ઉપર હથોડા મારી રહ્યા છે. કવી અખો આજથી આશરે અઢીસો વર્ષ પર લખી ગયો : ગુરુ કર્યા મેં ગોરખનાથ, ઘરડા બળદને ઘાલી નાથ… કંઠે પહાણ શકે કેમ તરી?

એક એક કહે માહારો પંથ
જ્યમ ગુણકાએ ધાર્યો કંથ;
વીત્ત હતું તાહાં લગે રહી,
ખુટે દ્રવ્યે અળગી થઈ!
કવી અખો

–રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)

સુરતના ગુજરાતમીત્ર દૈનીકમાં પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી)ની વર્ષોથી દર શનીવારે પ્રગટ થતી રહેલી લોકપ્રીય કટાર રમણભ્રમણ (હવે બંધ)ના લેખોમાંના જુદા જુદા વીષયોનું સંકલન કરીને શ્રી. રજનીકુમાર પંડ્યા, યાસીન દલાલ તેમ જ ઉત્તમભાઈ ગજ્જરે ‘મધુપર્ક’ ગ્રંથ સમ્પાદીત કરી સાકાર કર્યો. (પ્રકાશક : શ્રી. એમ. કે. મદ્રાસી, ‘શબ્દલોક પ્રકાશન’, 1760/1, ગાંધી માર્ગ, બાલા હનુમાન પાસે, અમદાવાદ – 380 001; પ્રથમ આવૃત્તી : 1997; પાનાં : 381 મુલ્ય : રુપીયા 200/) તે પુસ્તક ‘મધુપર્ક’ના ‘રૅશનાલીઝમ સૈદ્ધાંતીક’ વીભાગના પ્રથમપ્રકરણનાં પૃષ્ઠ ક્રમાંક : 24થી 26 ઉપરથી, લેખક, સમ્પાદકો અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખકસમ્પર્ક : અફસોસ, પ્રા. રમણ પાઠક (વાચસ્પતી) હવે આપણી વચ્ચે નથી.

સમ્પાદક–સમ્પર્ક : 

(1) શ્રી. રજનીકુમાર પંડયા, બી 3/જી એફ 11; આકાંક્ષા ફલેટસ, જયમાલા ચોક, મણીનગર–ઈસનપુર રોડ, અમદાવાદ – 380 050 ટેલીફોન : 079 25323711 સેલફોન :  95580 62711 .મેલ : rajnikumarp@gmail.com

(2) ડૉ. યાસીન દલાલ, .મેલ : yasindalal@gmail.com  અને

(3) શ્રી. ઉત્તમભાઈ ગજ્જર, ઈ.મેલ : uttamgajjar@gmail.com

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તન ગમે છે? તેના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે 7.00 અને દર સોમવારે સાંજે 7.00 વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ મેઈલ : govindmaru@gmail.com

 

7 Comments

  1. રમણભાઈ પાઠકના લેખો મને ખુબ ગમે છે. એક વાર વાંચવાનું શરુ કર્યા પછી મન એમાં એટલું એકાગ્ર થઈ જાય કે લેખ ક્યારે પુરો થઈ જાય તેની ખબર જ રહેતી નથી. હજુ વધુ વાંચીએ એમ થતું રહે છે. પણ રમણભાઈ કહે છે તેમ કહેવાતા ભણેલા પણ અભણ જેવી માન્યતા જે દેશમાં ધરાવતા હોય ત્યાં પરીવર્તનની આશા રાખવી નકામી.

    Liked by 1 person

  2. પૂજ્યશ્રી રમણભાઇનો લેખ હંમેશા ચર્ન કરલા દહીમાંથી નીકળેલા ‘ માખણ ‘ જેવો હોય છે. તેમણે શ્રી દીનેશ પાંચાલના વિચારોના સમન્વય સાથે બનાવેલો આ લેખ ઉત્તમ છે. આંખ ખોલનારો છે…જો પૂર્ણ ઘ્યાન અને હૃદયપુર્વક વાંચીને હૃદય…મનમાં ઉતારીને જીવનમાં ઉતારે.
    મહર્ષી દયાનંદજીઅે લોકોને સદ્ માર્ગે દોરવાના પ્રયત્નો કરેલાં.
    ઘર્મને કાંઇક અજાણ વ્યાખ્યા આપિને વેપારીઓઅે પોતાના પેટ ભરવાની રીતો વડે લોકોના અંઘશ્રઘ્ઘાળુપણાનો ગેરલાભ ઊઠાવ્યો અને તે આજે પણ ચાલુ છે. પેસાવાળા કે કોલેજ સ્નાતકો સ્વતંત્ર બુઘ્ઘિ નથી વાપરતાં
    શ્રર્મણભાઇઅે અને શ્રી યાસીન દલાલે સુંદર પ્રયત્નો કર્યા છે.
    આ તો ગાજરની પીપુડી બની ગઇ છે…..વાગશે તો વગાડશે….નહિ તો……
    આભાર ગોવિંદભાઇ.
    કોરોનાથી દૂર રહીને જીવન બચાવવાના સર્વે પ્રયત્નો કરવા માટે સૌ મિત્રોને યાદ કરવાની છુટ લઉ છું.
    અમૃત હઝારી.

    Liked by 1 person

  3. મા –રમણ પાઠકનો રૅશનાલીઝમની બાળપોથી – 03 સ રસ લેખ
    ‘તેઓ વડોદરા જવા નીકળ્યા ન હોત… ખેર, જાણું જ છું કે આવા તર્કની સામે વીધીના અફર લેખ, ઈશ્વરનું નીર્ધારીત મૃત્યુ, અકસ્માત તો નીમીત્ત માત્ર બાકી આયુષ્યની મર્યાદા… જેવી અવૈજ્ઞાનીક દલીલો થશે જ.’ આવા વાહન ચાલકની બેદરકારીને લીધે થતા અકસ્માતો અંગે આવા તર્ક ખોટા છે.
    ‘અવૈજ્ઞાનીક માનસવાળી વ્યક્તીઓને શીક્ષકપદે નીમી જ ના શકાય …’જો આવુ નિદાન થાય તો કોઇ પણ પદે ન રખાય
    ‘ઈશ્વરમાં માનતા એવા વીચારકોનાં પણ વીચારણીય વીધાનો :’
    અંગે પૂર્વાપર સબંધથી વિચારણા કરવી જોઇએ

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s