શંકાઓ ન કરે ને માત્ર આજ્ઞાનું પાલન કરે તે ખરો ભક્ત?

શંકાઓ ન કરે ને માત્ર
આજ્ઞાનું પાલન કરે તે ખરો ભક્ત?

–ડો. સંતોષ દેવકર

શ્રાવણ માસ એટલે દાન–પુણ્ય, જપ–તપ, સ્નાન–અભીષેક, પાઠ–પુજા, આરતી–ભક્તી, ભગવાન–ભકતની મહીમાનો મહીનો.

‘જા બચ્ચા તેરા ભલા હો જાયેગા’ – ગુરુના મુખેથી નીકળેલું આ વાક્ય સાંભળવા માટે ‘ભક્તો’ તલપાપડ થતા હોય છે.

‘ભક્તજનોને’ અન્ધશ્રદ્ધા તરફ ધકેલવામાં આ કહેવાતા ‘આકાઓ’નો મોટો ફળો હોય છે. શ્રદ્ધા અને અન્ધશ્રદ્ધા વચ્ચેની પાતળી ભેદરેખા સમજવામાં લોકો નીષ્ફ્ળ જતાં હોય છે. ‘આકા’ ઈચ્છે છે કે પોતાના ‘ભક્તજન’ પોતાનો પડતો બોલ ઝીલે, પોતાનું કહ્યું કરે એવો તેમનો આગ્રહ કયારે હઠાગ્રહ બની જાય છે તેની ‘ભક્તજનો’ને ખબર જ નથી પડતી. કયારે આકાની કૃપા થાય અને અમે ન્યાલ થઈ જઈએ. પોતાનું શું થશે કે થવાનું છે તેની પરવા કર્યા વગર આકાની આજ્ઞાને માથે ચઢાવવામાં ભક્તજનો વચ્ચે સ્પર્ધા ચાલતી હોય છે. આકા હમ્મેશાં ઈચ્છતા હોય કે તેમનો પ્રત્યેક ભક્ત નમ્ર અને આજ્ઞાકારી હોય, આશાવાદી હોય અને મતીમુઢ હોય. બળવાખોર અને અસન્તુષ્ટ ભક્તજનોને પાણીચું આપી દેવામાં આવે છે.

આકાઓનું કાર્યક્ષેત્ર વીશાળ હોય છે. રાજકીય, ધાર્મીક, સામાજીક, શૈક્ષણીક, કૌટુમ્બીક જેવાં વીવીધ ક્ષેત્રોમાં આકાઓ પોતાનું વર્ચસ્વ ધરાવતા હોય છે. ભારત દેશમાં આકાઓને અનુકુળ અને પુરતા પ્રમાણમાં ભક્તજનો મળી રહે છે.

“પ્રશ્નો અને શંકાઓ ન કરે ને માત્ર આજ્ઞાનું પાલન કરે તે ખરો ભક્ત?” આકાઓ પોતાના ભક્તોની સંખ્યા વધે તેવા અસંખ્ય પ્રયત્નો કરતા હોય છે.

આકાઓના કેટલાક ચુનંદા પ્રીયજનો (ચમચાઓ) હોય છે. તેઓ કેટલાક નીયમો પોતાની રીતે નક્કી કરતાં હોય છે. દરેક ક્ષેત્રે ‘ભક્તજનો’ના પ્રકાર હોય છે. જેમ કે, ‘સરળભક્ત, પ્રીયભક્ત, આજ્ઞાકારી ભક્ત, દબંગ ભક્ત, વાહવાહી ભક્ત, સુરક્ષા ભક્ત, એન્કાઉન્ટર ભક્ત અને મીડીયા ભક્ત વગેરે!’

રાજકીય ભક્તો ચુંટણી વખતે વધુ સક્રીય હોય છે. ભકતજનને ભાવતું અને ગમતું સ્થાન અને સ્થળ મળે જ એવું દરેક વખતે શક્ય બનતું નથી. પરીણામે અસન્તુષ્ટ ભક્તનો જન્મ થતો હોય છે. અસન્તુષ્ટ પોતાના અનુયાયીઓને લઈને, બળવો કરીને, એક નવા જ પક્ષની રચના કરે છે. આ નવો પક્ષ કાઠું કાઢે છે અથવા તેનું બાળમરણ પણ થાય! ખરું પુછો તો રાજકીય ક્ષેત્રના આકાઓ જ અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ પોતાના સબ–આકાઓની નીમણુંક (ગોઠવણ) કરતા હોય છે. કેટલાક ખુંખાર હોય છે. જેમાં ‘ખુન–ખરાબા’ સામાન્ય બાબત બની રહે છે. રાજકારણમાં જે આકાઓ માઈક પર બોલીને લોકોને પોતાની વકતૃત્વ છટાથી આકર્ષી શકે તે આકાઓ સફ્ળ થતા હોય છે.

શીક્ષણ અને સાહીત્ય ક્ષેત્રે પણ ભક્તજનો અને આકાઓનું વર્ચસ્વ જોવા મળે છે. પોતાના ભક્તો દ્વારા પોતાના લેખો, કવીતાઓ, પુસ્તકો વગેરેની વાહવાહી કરાવવી, શેરીંગ કરાવવું, પ્રશંસા કરાવવી વગેરે બાબતો સામાન્ય થઈ પડે છે. સાહીત્યનાં આ ક્ષેત્રોમાં આકાઓ પોતાની વગ વાપરીને પોતાના માનીતા અને પ્રીય ભક્તોને યોગ્ય સ્થાન અને મોભો મળે તેવા અથાગ પ્રયત્નો કરતા હોય છે. સર્જકભકતનાં પુસ્તકો માટે પુરસ્કાર પસન્દગીનો દોર આકાઓના હાથમાં હોય છે. દરેક પસન્દગી સમીતી ઉપર આકાઓનું પ્રભુત્વ (ધાક) હોય છે. ઈનામવાંછુ સર્જકો આકાના ભક્ત બનવા ઉપર તળે થતા હોય છે. આકાની વગ જેટલી લાંબી અને ઘટ્ટ તેટલી ઈનામની (ગોઠવણની) શક્યતા વધુ! પુસ્તક સાવ ફેંકી દેવા જેવું હોય અથવા માત્ર પાંચ જણ વાંચી શકે તેવું હોય કારણ તેમાં આ પાંચને જ ખબર પડે તેવો જ ભાષા પ્રયોગ થયો હોય! બધો આધાર છે આકાની વગ ઉપર. માત્ર પુસ્તક સર્જન જ નહીં આકાઓની પસન્દગી કરવામાંય કૌશલશક્તીનો ઉપયોગ થતો હોય છે! જેટલો આકા વગદાર તેટલો ભક્ત દમદાર!

આકાને ગમતો એકમાત્ર શબ્દ છે – ખુશામત. દેશની ઘોર ખોદવામાં કહેવાતા ભક્તોનો ફાળો ઓછો નથી, વળી શીક્ષણભકતોને દુર દુર સુધી શીક્ષણ સાથે કોઈ નાતો હોતો નથી!

તમે પણ કોઈ ને કોઈ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા હશો જ. માત્ર આંખ અને કાન ખુલ્લાં રાખશો તો ‘આકા’ અને ‘ભક્તજનો’ તમારી આસપાસ જ મળશે. લોકશાહી દેશમાં દરેક ક્ષેત્રમાં આકાઓ અને ભક્તોનો દબદબો રહેવાનો જ.

મીસરી
“તુમ અપના રાસ્તા ખુદ ચુન સકો તો ચલો.”
નીદા ફ્ઝલી

–ડો. સંતોષ દેવકર

‘સંદેશ’ દૈનીકમાં પ્રગટ થતી એમની લોકપ્રીય કટાર ‘મધુવનની મહેક’ (તા. 19, ઓગસ્ટ, 2018)માંથી.. લેખકશ્રીના અને ‘સંદેશ’ દૈનીકના સૌજન્યથી સાભાર…

લેખક સમ્પર્ક : Dr. Santosh Devkar, Latiwala D. El. Ed. College, MODASA – 383 315 Dist: Arvalli (North Gujarat) eMail: santoshdevkar03@gmail.com Mobile: 94265 60402 FaceBook: https://www.facebook.com/santosh.devkar.90  

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તનના પરીચયમાં રહેવા નીયમીત મારો રૅશનલ બ્લોગ https://govindmaru.com/ વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે અને દર સોમવારે સાંજે વાગ્યે, આમ, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન :  ગોવીન્દ મારુ  ઈ–મેલ :  govindmaru@gmail.com

પોસ્ટ કર્યા તારીખ : 30–08–2021

7 Comments

  1. જુનો પણ સરસ લેખ….ટાર્ગેટ રાજકારણ છે પણ ધર્મ સંસ્થાઓ માં પણ આજ લોજિક લાગુ પડે છે…જેને વધુ સમજાવી શકાય…

    Like

  2. મા ડો. સંતોષ દેવકર દ્વારા અંધશ્રધ્ધા અંગે જુદા જુદા દ્ર્ષ્ટાંતો દ્વારા કહેવાયુ તે આદી કાળથી ભક્ત કવિઓ અને સમાજસુધારકો દ્વારા કહેવાયુ છે અને સમાજના ગુણાત્મક પરીવર્તન માટે જરુરી છે. આ લેખ માટે ધન્યવાદ
    સાથે શ્રધ્ધા અને સદ્ ગુરુ અંગે પણ સમજવુ જરુરી છે.’શ્રદ્ધા અને અન્ધશ્રદ્ધા વચ્ચેની પાતળી ભેદરેખા સમજવામાં લોકો નીષ્ફ્ળ જતાં હોય છે.’
    આ ભેદરેખા સમજવી જરુરી છે.અભ્યાસ કરવાથી તે સમજાય છે.
    આકાનો જરુરી છે અર્થ શેઠ, સ્વામી, માલિક થાય છે તેઓ હમ્મેશાં ઈચ્છતા હોય કે તેમનો પ્રત્યેક ભક્ત નમ્ર અને આજ્ઞાકારી હોય, આશાવાદી હોય તે જરુરી છે પણ ઘણા ઓછા આકા ઈચ્છતા હોય કે તે ‘મતીમુઢ ,બળવાખોર અને અસન્તુષ્ટ હોય અને ભક્તજનોને પાણીચું આપી દેવામાં આવે છે.’
    પહેલા તો આકા કે ગુરૂ માટે કહેવાયુ છે કે પાની પીજો છાનકે, ગુરુ કીજો જાનકે ત્યાર બાદ પણ ભગવાનની શિક્ષા આ ધૂર્તો પાસેથી ના લેવી જોઈએ. આપણે ભગવાનની શિક્ષા શાસ્ત્રમાથી લેવી જોઈએ, તદ વિજ્ઞાનાર્થમ સ ગુરુમ એવાભિગચ્છેત તેથી વૈદિક મત છે કે જો તમારે વિદ્વાન બનવું છે, તો તમે ગુરુ પાસે જાઓ, પ્રામાણિક ગુરુ પાસે, કહેવાતા ગુરુ પાસે નહીં.
    ગુરુ અને સાધુ પાસેથી – જે વ્યક્તિ તત્ત્વ-દર્શિન છે તેઓ પાસે
    તદ વિધિ પ્રણિપાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા, ઉપદેક્ષ્યંતિ તદ જ્ઞાનમ
    તદ જ્ઞાનમ મતલબ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન. તદ વિજ્ઞાનમ.
    તદ વિજ્ઞાનાર્થમ સ ગુરૂમ એવાભિગચ્છેત
    સમિત પાણી: શ્રોત્રિયમ બ્રહ્મ નિષ્ઠમ
    તો તદ વિજ્ઞાનમ, તમે ધારણા ના કરી શકો, કલ્પના. તે શક્ય નથી. તમારે તેવા વ્યક્તિ પાસેથી શીખવું પડે જે તત્વ-દર્શિન: છે.આ રીતે ઘણાએ પોતાનુ સગુણાત્મક પરિવાર્તન કર્યું છે.
    સાંપ્રતકાળે વિશ્વના દરેક દેશોમા કહેવાતા બુધ્ધિશાળી માઓવાદી વિચારધારા, અન્ય વિધર્મીઓ અને દુશ્મન દેશોના પ્રચાર અને વ્યક્તીઓ, સંસ્થાઓઆ અને માધ્યમને ભ્રષ્ટ કરી – દુષપ્રચાર કરવામા આવે છે.

    Liked by 2 people

  3. “માત્ર આંખ અને કાન ખુલ્લાં રાખશો તો ‘આકા’ અને ‘ભક્તજનો’ તમારી આસપાસ જ મળશે.”

    –ડો. સંતોષ દેવકર

    “આકા” ખરી રીતે ઉર્દુ ભાષા નો શબ્દ છે અને તેનો અર્થ “માલિક” થાય છે

    આ અનુસાર મુસ્લિમ ધર્મ ને અનુલક્ષી ને આ રીતે કહી શકાય : “જ્યાં જ્યાં નજર મારી પડે ત્યાં ત્યાં પીરો અને મુરીદો.”

    મુસ્લિમ ધર્મ માં “પીર” નું અસ્તિત્વ Demi-god” એટલે કે “ધરતી પર ના ખુદા” જેવું થઈ ગયેલ છે. આ પીરો ના પણ “ચમચાઓ” તેની સાથે હોય છે, અને મુરીદો એટલે કે પીર ના ભક્તજનો, આ ચમચાઓ નું નિશાન હોય છે. આવા અંધશ્રધ્ધાળુ મુરીદોના પૈસે આ પીરો તાગડધિન્ના કરતા હોય છે. આ રોગ અંધશ્રધ્ધાળુઓ માં જડમુળ થી ઘુસી ગયો છે, અને તેઓ પોતાના પરસેવાની કમાણી નો ઉપયોગ આવા પાખંડીઓ પાછળ કરે છે, અને તે અનુસાર આ પીરો પોતાને ધરતી પર ના ખુદા માને છે કારણ કે કહેવત છે કે “ઝૂકતી હે દુનિયા ઝુકાને વાલા ચાહિયે.”

    Liked by 2 people

  4. Very nice essay on Aaka & Bhakta.
    Now a days new digital Aaka & Aaken(Lady aaka)
    Have started to teach the tread to become Aaka – charging small amount from say 300 to max 1000.
    And get more than 600 bhakta at a time – give Gyan for 1 to 3 hours & then announce Advance course with attractive bonus offers & 5 to 10% minimum audiance become special Bhakta from simple Bhakta & then Mayajal of these Akas spread more & more deeper – so be aware Bhaktas & as said by Pragnya- bahen better to learn from time tasted source then these self made digital Aka – who can impart knowledge bin any & every field & promise to creat new Akas Mushroom.

    Liked by 1 person

  5. ડો. સંતોષ દેવકરનો લેખ જે પ્રશ્ન સાથે લખાયો છે તેનો જવાબ તો વરસો ના વરસોથી સમાજમાં અપાય છે…અને કદાચ તે જવાબ આપનાર પણ તે જવાબને પૂર્તિ આપતો હોય….

    શંકાઓ ન કરે ને માત્ર આજ્ઞાનું પાલન કરે તે ખરો ભક્ત ?
    જવાબ : શ;કા નહિ કરનાર અને આજ્ઞાનું પાલન કરે તે…ઘેંટું.
    અંઘશ્રઘ્ઘાનો પાલક તે આંઘળો, બેરો….મગજ વિનાનો ઘેટાશ્વર….
    “The biggest communication problem is, we do not understand, we listen to reply.”
    ” Where the mind goes, the body will follow. ”
    ” Albert Einstein said, ” Learn from yesterday, live today, hope for tomorrow. The important thing is to not stop questioning.”
    ” Wonder, rather than doubt, is the root of all knowledge. ”
    ” Modest doubt is called the beacon of the wise.”
    ” Faith and doubt can not exist in the same mind at the same time, for one will dispel the other.”

    ભારતમાં વરસો પહેલાં, કદાચ આજે પણ….શાળાઓમાં ટીચર બોલે તેને સાચુ માની લેવાની ટેવ પાડવામા આવતી. વેસ્ટર્ન દુનિયામાં પહેલા ઘોરણથી શાળામાં જ પ્રશ્નો પુછવાની ટેવ પાડવામાં આવે છે. અમેરિકા સહિત.
    આભાર.
    અમૃત હઝારી.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s