વળગાડમાં ખપાવાતા ઉન્માદના સ્વરુપને ઓળખીએ

વધુ પડતો ઉન્માદ, વધારે પડતું બોલવું, હલનચલન કરવું, કયારેક આક્રમક બનવું, ગુસ્સો કરવો તો ક્યારેક રડી પડવું, પ્રચંડ શક્તીનો સંચાર તથા પાવરફેઈલ્યોરનો વારંવાર અનુભવ કરતાં લોકોએ વળગાડના વીષચક્રમાં ફસાવા કરતાં યોગ્ય મનોચીકીત્સા કરાવવી વધારે જરુરી છે.

વળગાડમાં ખપાવાતા ઉન્માદના સ્વરુપને ઓળખીએ

–ડૉ. મૃગેશ વૈષ્ણવ

રોનકને જ્યારે પહેલીવાર એને ઘેર મેં તપાસ્યો ત્યારે તેનું સ્વરુપ કંઈક અદ્ભુત હતું. તે ખુબ જ ઝડપથી અને મોટા અવાજે બોલતો હતો. તેનાં ઉતાવળે બોલાયેલાં વાકયો કયારેક અધુરાં અને અસ્પષ્ટ પણ રહી જતાં હતાં. તેના બોલવામાં અજબ આત્મવીશ્વાસ હતો. મને તેનાં કેટલાંક વાકયો નીચે મુજબ સમજાયાં.

“હું ઈશ્વર, અલ્લાહ… ઈસુખ્રીસ્ત બધું જ છું…. આ ધરતીનો ઉદ્ધાર કરવા આવ્યો છું…. સંત કબીરે કહ્યું છે કે જેનું ધ્યાન તમે ધરો તેનું સ્વરુપ તમારામાં પ્રવેશ કરે છે અને તમે તેવા જ બની શકો છો. મેં પહેલાં ભગવાન સ્વામીનારાયણનું ધ્યાન ધર્યું તો હું ખુદ તેમનું સ્વરુપ બની ગયો. ત્યાર બાદ બ્રહ્મા, વીષ્ણુ, મહેશ, હજરત પયગંબર અને નામદાર પોપ પોલનું ધ્યાન ધર્યું એટલે તેમના સ્વરુપે પણ મારા શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો……”

રોનક આવું બધું બોલતો હતો ત્યારે તે ખુબ જ ઉત્તેજીત દેખાતો હતો. તેનાં ઉતાવળે બોલાયેલાં વાક્યો દરમીયાન તેના મોં, હાથ, પગ, આંખ વગેરે અવયવો ઝડપથી હલનચલન કરતા હતા. આવું બોલતાં બોલતાં તે ઘરમાં આંટાફેરા મારતો હતો. રોનકની ગતીને અટકાવવી મુશ્કેલ હતી.

રોનક આમ તો સ્વભાવે ખુબ જ હસમુખો–વાચાળ અને મહત્ત્વાકાંક્ષી હતો. તેના મીત્રો પણ ઘણા હતા; પરન્તુ તે એક ‘મુડી’ માણસ ગણાતો. વીવીધ જૉકસ કરીને લોકોને હસાવતો રોનક ક્યારેક ખુબ જ સંવેદનશીલ બની જતો અને નાની વાતમાં ઉદાસ બની જતો. રોનક તેના વાચાળ અને મજાકીયા સ્વભાવને કારણે કૉલેજમાં અને સોસાયટીમાં ખુબ જ પ્રીય હતો. એટલે જ રોનકના આવા સ્વરુપને નીહાળવામાં લોકોને કુતુહલ સાથે દુઃખ પણ થતું હતું. રોનકને કંઈક વળગ્યું હોય, તેના ઉપર કોઈની નજર લાગી ગઈ હોય એવું બધા માનતા હતા.

રોનકના પીતા સુમનભાઈએ જણાવ્યું કે છેલ્લા પંદર–વીસ દીવસથી રોનક આ પ્રમાણેનું વર્તન કરે છે. કયારેક તે ભગવાનનું સ્વરુપ હોય તેવું બોલે છે તો ક્યારેક તે ગુંડો કે ખતરનાક માણસ હોય તેવું બોલે છે. તેનું જ્યારે આવું સ્વરુપ પ્રગટ થાય ત્યારે તે બોલે છે, “તમે બધા તૈયારી કરો… એ.કે. 56 રાઈફલ અને આર.ડી.એક્સનો જથ્થો સાગરકાંઠે ઉતરી ગયો છે. હવે ટુંક સમયમાં હું પાકીસ્તાનને ઉડાવી દઈશ. આ દેશની પોલીસ, નેતાઓ, લશ્કર વગેરે બધા જ નબળા લોકોનું રક્ષણ કરવામાં નીષ્ફળ ગયા છે. હવે તો હું જ આ દેશનું રક્ષણ કરીશ. હું પાકીસ્તાનને ઉડાવી દઈશ. હું છું રોનકસીંગ છપ્પરફાડ….”

રોનક કયારેક ફીલ્મી હીરો કે ક્રીકેટરની અદાથી ડાયલૉગ્સ બોલતો અને તેની વાત સાંભળી બધા લોકો હસી પણ પડતા. સુમનભાઈને સોસાયટીના લોકો સમક્ષ આવો તમાશો થાય તે જરાય પસન્દ નહોતું; પણ રોનક એટલે મોટેથી ઘાંટા પાડીને બોલતો કે લોકો આપોઆપ ભેગા થઈ જતા. ક્યારેક રોનકને બહાર ભાગી જતો અટકાવવા અને પકડી રાખવા માટે પણ સુમનભાઈને આડોશી–પાડોશીની મદદ લેવી પડતી.

સુમનભાઈના પાડોશીઓ પણ તેમનો પાડોશ–ધર્મ બરાબર બજાવતા હતા, એટલે જ રોનકના વળગાડની દવા કરાવવા માટે સુમનભાઈને રોજ જુદા જુદા તાન્ત્રીકો, માન્ત્રીકો, ભુવા–ભગતો તથા ફકીરોનાં સરનામાં લાવી આપતા. રોનકનો કહેવાતો વળગાડ ભગાડવાની વીધી પણ કરાઈ હતી. અને દરગાહ પર લઈ જઈ તેનો વળગાડ હાજરી ભરે એટલે તેને ધુણાવવામાં પણ આવ્યો હતો. એ વખતે “હું ઉત્તર દીશામાંથી આવેલો શયતાન છું. ..” વગેરે વાક્યો પણ રોનક બોલતો; પરન્તુ જેમ જેમ આવી બધી વીધીઓ થતી ગઈ તેમ તેમ રોનકની બીમારી વધારે વણસતી ગઈ. ધીરે ધીરે તે અનીન્દ્રાનો શીકાર બની ગયો અને આખો દીવસ હરફર તેમજ બકબક કરવા લાગ્યો.

રોનકની થોડી હીસ્ટ્રી લઈ તથા તેના વર્તનને નીહાળ્યા પછી હું એવા નીષ્કર્ષ પર પહોંચ્યો કે તે ‘મેનીઆ – MANIA અર્થાત્ ઉન્માદ’ નામની માનસીક બીમારીથી પીડાય છે. તેના પપ્પાને મેં જણાવ્યું કે આવી બીમારીમાં દરદી વધારે પડતું બોલે છે. અને તેની બોલવાની પદ્ધતી એટલી આત્મવીશ્વાસથી ભરેલી હોય કે તેનું કોઈ બીજું સ્વરુપ જ પ્રગટ થયું હોય એવું લાગે છે.

રોનકનો વધતો જતો ઉન્માદ અને તેને કારણે થયેલી અનીન્દ્રા, વધારે પડતું બોલવું, હલનચલન કરવું, કયારેક આક્રમક બનવું, ગુસ્સો કરવો તો ક્યારેક રડી પડવું વગેરે વીચીત્ર વર્તનને કાબુમાં લાવવા રોનકને હૉસ્પીટલમાં અંદરના દરદી તરીકે દાખલ કરવો જરુરી બન્યો.

રોનકનું વર્તન હૉસ્પીટલમાં પણ ઘણું આક્રમક અને અધીકારવાદી હતું. તેની સાથેના દરદીઓ તેના હાથ નીચેના માણસ હોય તે રીતે તે વર્તન કરતો હતો. ક્યારેક જોરજોરથી ગીતો ગાવા માંડતો, તો કયારેક સંત કબીરના દોહા ગાતો, તો કયારેક વળી ફીલ્મી ડાયલૉગ બોલતો. સતત ક્રીયાશીલ રહેતો રોનક અકારણ રડવા પણ લાગતો. ત્યાર પછી તેની માંગણી બુલંદ બની જતી. પોતે કરોડપતી હોય એ અદાથી મોંઘીદાટ વસ્તુઓ લાવવાના હુકમો છોડતો. હૉસ્પીટલના તમામ દરદીઓનું બીલ ભરી દેવાની તેનાં સગાંઓને સુચના આપતો અને સાજો થઈને મોટી હૉસ્પીટલ બંધાવી બધાંને મફત સારવાર આપવાની વાતો કરતો. કયારેક તેનું ધાર્યું ન થતાં તે ગુસ્સે થઈને સગાંવહાલાં સાથે મારામારી કરતો હતો, તો કયારેક આજુબાજુવાળાને તથા હૉસ્પીટલના સ્ટાફને નાનીમોટી ઈજા પહોંચાડી હૉસ્પીટલમાંથી ભાગી જવાની કોશીશ પણ કરતો, પોતાને કોઈ જ તકલીફ વગર હોસ્પીટલમાં દાખલ કરાયો છે અને ખોટી સારવાર કરાઈ તેના શરીરને કાયમી નુકસાન કરવામાં આવી રહ્યું છે તેવું જણાવી તે કોર્ટ કેસ કરવાની અને બધાંને જેલમાં પુરાવવાની ધમકી પણ આપતો.

રોનકનું આ આક્રમક વર્તન શાંત પાડતાં આઠથી દસ દીવસનો સમય લાગ્યો. દવાઓ, ઈન્જેક્ષનોની ઘનીષ્ઠ સારવાર પછી રોનકનું વધારે પડતું બોલવાનું, ગુસ્સે થવાનું, ઝઘડાઓ તથા મારામારી કરવાનું વર્તન નહીવત્ થઈ ગયું. તે પુરતી ઉંઘ લેવા લાગ્યો. ધીરે ધીરે તેને વાસ્તવીકતાનું ભાન થવા લાગ્યું. અને બે અઠવાડીયાંમાં તો તે શાંત અને સ્વસ્થ થઈ ગયો.

શાંત અવસ્થામાં રોનકને પોતાની બીમારીની શરુઆતની વાતો યાદ આવવા માંડી, રોનકે પોતાની જુની વાતો યાદ કરતાં જણાવ્યું.

“હું મારી સમસ્યાઓથી ગભરાઈ ગયો હતો. ખુબ ગુંચવાતો હતો. મોડી રાત સુધી મને ઉંઘ નહોતી આવતી. મારું ભવીષ્ય મને અન્ધકારમય લાગતું હતું. એટલે મેં ભગવાનને યાદ કરવાના શરુ કર્યા. એક દીવસ મેં ભગવાન સ્વામીનારાયણની કંઠી પહેરી. કંઠી પહેર્યા બાદ મને લાગ્યું કે મારું જીવન વ્યવસ્થીત થઈ ગયું છે. મારાં વ્યસનો જેવાં કે ચા, બીડી વગેરે આપમેળે જ છુટી ગયાં. હું ભગવાનની પુજા પણ કરતો નહોતો તેની જગ્યાએ રોજ સવારમાં વહેલો ઉઠી હું ભગવાનની પુજા કરવા લાગ્યો. હું ભગવાનનાં નામનું સ્મરણ મારી જાગૃત અવસ્થામાં પણ સતત કરતો હતો. આનાથી મારામાં ગજબનો આત્મવીશ્વાસ પેદા થયો. હવે મને કોઈનો ડર લાગતો નહોતો. કોઈ જ સમસ્યા સતાવતી નહોતી. હું કયારેક તો રાત્રે એક જ કલાક ઉંઘ લેતો હતો. તો પણ આખો દીવસ હું સમ્પુર્ણ તાજગી અને અદ્ભુત તાકાતનો અનુભવ કરતો હતો. મને ચૌદ બ્રહ્માંડનું સુખ અનુભવાતું હતું. મને એવું લાગવા માંડ્યું કે હું ઈન્દ્રલોકમાં વસવા લાગ્યો છું. ધીરે ધીરે હું પોતે જ ઈશ્વરનું એક સ્વરુપ બની ગયો.

મારી આવી સ્થીતી ત્રણથી ચાર મહીના રહી. પછી મારી આ માનસીક અવસ્થામાં ઓટ આવી. મારી ભરતી ક્યાંય ચાલી ગઈ. મને કોઈ જોડે બોલવાનું મન થતું નહોતું. કોઈ પણ કામ હું કરી શકતો નહોતો. હું સાવ ઢીલોઢફ નર્વસ બની જતો હતો; પરન્તુ દસથી પંદર દીવસ પછી ફરી પાછો મારામાં અદ્ભુત શક્તીનો સંચાર થતો હતો.

મારામાં જ્યારે બ્રહ્મસ્વરુપે દૈવી શક્તીનો પ્રવેશ થતો ત્યારે ઘણીબધી બાબતોનો ખ્યાલ મને મારી છઠ્ઠી ઈન્દ્રીયથી આવી જતો હતો. દા.ત., આજે મારાં માતા–પીતા ભગવાનની પુજા કરશે કે કેમ? રવીવારની સત્સંગ–સભા કેવી જશે? વગેરે… વગેરે… મારાં આ બધાં જ પુર્વાનુમાનો સમ્પુર્ણપણે સાચા ઠરતાં.

આ સમયે હું સારા સંકલ્પ કરતો. જેવા કે “આ દેશનું સારું થવું જોઈએ. દેશે તમામ ક્ષેત્રમાં પ્રગતી કરવી જોઈએ.”

“શાળાઓ ભ્રષ્ટાચારવીહીન ચાલવી જોઈએ.”

“વ્યસનથી સમગ્ર સમાજ નાબુદ થવો જોઈએ.”

“બધા જ સત્સંગી થઈ જાય.”

આવા બધા સંકલ્પો હું પરોઢીયે ત્રણ–ચાર વાગે ઉઠી પુજા કરતી વખતે કરતો. આવું કરવાથી ગુરુહરી મારા સાન્નીધ્યમાં બેઠા હોય એવું મને લાગતું. હું જોરજોરથી સંત કબીરની સાખી ગાવા લાગતો.

ક્યારેક સાખી ગાતાં ગાતાં હું રડી પડતો. ધીરે ધીરે વીજળીની લાઈટ બંધ થાય એમ મારી શક્તી જતી રહેતી. આવી શક્તી જતી રહે ત્યારે હું મણી વગરના સાપની માફક પડી રહેતો હતો. કોઈ કામકાજ કરી શકતો નહોતો; પરન્તુ અચાનક ફરી પાછી મારામાં એ શક્તી આવી જતી હતી..

પોતાની પાછલી મનોસ્થીતીની વીગતવાર ચર્ચા કર્યા પછી રોનક એક વાતનો સ્વીકાર કરતો હતો કે તેને ‘વળગાડ’ જેવી કોઈ બીમારી નહોતી. વળગાડના અસ્તીત્વને સ્વીકારવા પણ તે તૈયાર નહોતો; પરન્તુ તેની મુંઝવણ એ હતી કે તેનામાં જે અદ્ભુત શક્તીનો સંચાર થતો હતો એ ખરેખર શું હતું? આવી શક્તીનો સંચાર થતાંની સાથે જ તેનું આખું સ્વરુપ બદલાઈ શા માટે જતું હતું? આ સ્વરુપ દરમીયાન તે જે કંઈ વર્તન કરતો એમાં અખુટ આત્મવીશ્વાસ, પ્રચંડ શક્તી, અદ્ભુતતા વગેરે ક્યાંથી અને કેવી રીતે આવી જતાં હતાં? તેનું આવું સ્વરુપ જ્યારે બદલાઈ જતું ત્યારે તે સાવ નીર્માલ્ય શા માટે થઈ જતો હતો?

રોનક જેવા જ પ્રશ્નો એનાં માતા–પીતાને પણ થતા હતા. રોનકનાં ત્રણ સ્વરુપ બધાને માટે સમસ્યારુપ બની ગયાં હતાં. એક તો રોનકનું સામાન્ય સ્વરુપ પ્રચંડ શક્તી, ફુર્તી અને હું ઈશ્વર છું એ સ્વરુપ તથા એ શક્તી સમ્પુર્ણપણે અદૃશ્ય થઈ ગઈ હોય તેવું પાવર ફેઈલ્યોરવાળું સ્વરુપ.

રોનકનાં આ ત્રણેય સ્વરુપો તેનામાં કોઈ પણ દૈવી શક્તીનો પ્રવેશ થવાથી કે વળગાડને કારણે નહોતાં; પરન્તુ એનું કારણ ‘મેનીક ડીપ્રેસીવ સાયકોસીસ’ અર્થાત્ ઉન્માદ–હતાશાની યુતી નામક માનસીક બીમારીને કારણે હતું.

રોનકનો મુળ સ્વભાવ હસમુખો, વાચાળ પ્રકારનો હતો, જે તેનું મુળભુત વ્યક્તીત્વ ‘હાયપોમેનીક’ અર્થાત્ મંદ ઉન્માદ પ્રકારનું વ્યક્તીત્વ હોવાનો પુરાવો છે. તેના આ સ્વભાવને કારણે જ તે સોસાયટી અને કૉલેજમાં લોકપ્રીય હતો. આ રોનકનું મુળ સ્વરુપ.

મુળ સ્વરુપમાંથી રોનકમાં ધીરે ધીરે અને પછી એકાએક અદ્ભુત શક્તીનો સંચાર થતો. તે આખી રાત જાગતો. પ્રભુભજન કરતો અને તે પોતે જ ઈશ્વરનું સ્વરુપ હોય તેમ માનતો. તો વળી કયારેક ઉન્માદની જ આ મનોસ્થીતી દરમીયાન તે રોનકસીંગ છપ્પરફાડ છે એવું કહી, એકલે હાથે પાકીસ્તાન સામે યુદ્ધ છેડવાની વાતો કરતો. ઉતાવળે બોલતા, ફરફર કરતા અને મોટી વાતો કરતા રોનકનું આ બીજું સ્વરુપ એટલે કોઈ વળગાડ નહીં પણ ઉન્માદનું સ્વરુપ.

‘ઉન્માદ’ અર્થાત્ ‘મેનીઆ’ અને ‘હતાશા’ અર્થાત્ ‘ડીપ્રેસન’ દોનધ્રુવી એટલે કે સામસામેના છેડાની અવસ્થા છે. ઉન્માદની મનોસ્થીતીનો અનુભવ મહાન વીચારકો, તત્ત્વચીંતકો, લેખકો અને કલાકારો પણ અવારનવાર કરે છે. રાજકીય નેતાઓમાં ઉન્માદ બહુ સામાન્ય પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. વીન્સ્ટન ચર્ચીલ, થીઓડોર રુઝવેલ અને અબ્રાહમ લીંકન જેવા વીશ્વરાજકારણના પ્રખર ધુરંધરો પણ આ યુતીથી પીડાતા હતા.

ઉન્માદની મનોસ્થીતીવાળો માણસ ક્યારેક જીવતો ડાયનામાઈ પણ બની શકે છે.

રોનકનું ત્રીજું સ્વરુપ એટલે સમ્પુર્ણ પાવર ફેઈલ્યોરનું–તીવ્ર હતાશાનું સ્વરુ૫.

વ્યક્તીના મુડમાં થતા આવા ફેરફારો પાછળ ચયાપચય, મગજના રાસાયણીક ફેરફારો તથા બાહ્ય વાતાવરણના ફેરફારો જવાબદાર હોય છે. પ્રત્યેક વ્યક્તીના મુડની જૈવ–રાસાયણીક ઘડીયાળ–બાયોલૉજીકલ મુડક્લૉક જુદી જુદી રીતે ચાલે છે. આપણાં શરીરનું ટેમ્પરેચર, લોહીનું દબાણ, શ્વાસોચ્છ્વાસ, નાડીના ધબકારા, લોહીમાં શ્યુગર, કોલેસ્ટેરોલ, હીમોગ્લોબીન, એમીનો ઍસીડ્સ વગેરેનું પ્રમાણ રોજ વધઘટ થયા કરે છે તેમ વ્યક્તીના મુડમાં પણ રોજ વધઘટ થયા કરે છે. ક્યારેક મોટી ભરતી તો ક્યારેક ઓટ આવે છે, જે રોનકના બીજા અને ત્રીજા સ્વરુપ જેવું પણ હોય છે.

રોનક જેવા દરદીઓ સમ્પુર્ણપણે સારા થઈ શકે છે. કેટલીકવાર કોઈ પણ પ્રકારની દવા ન લેનાર વ્યક્તી પણ છ–આઠ કે વધુમાં વધુ દસ–બાર મહીનામાં સાવ સાજો થઈ શકે છે.

ઘણી વાર એવું બને છે કે ભગત–ભુવા, પીર–દરગાહમાં વીધી કે ઝાડફુંકથી થોડા મહીના નીકળી જાય છે અને દરદી સારો થઈ જાય છે. જેથી સગાંઓ એવું માને છે કે ‘વળગાડ’ કે ‘મેલું’ એવું કંઈક બહારનું હતું અને તેને ‘કઢાવવાથી’ અર્થાત્ વળગાડ – ભગાડવાની વીધી કરાવવાથી દરદી સારો થઈ ગયો. જ્યારે હકીકતમાં વ્યક્તીની બાયોલૉજીક્લ મુડક્લૉકમાં કુદરતી રીતે જ આવતાં ચઢાવ–ઉતારથી તે સાજો થાય છે. કેટલીક વાર આ રોગ તેના આપોઆપ સારા થવાના પ્રાકૃતીક વલણને કારણે જ મટી જતો હોય છે.

રોનક જેવા તીવ્ર ઉન્માદના દરદીની દવા કરવી અત્યન્ત જરુરી હોય છે; કારણ કે આવી મનોસ્થીતીમાં આવાં તોફાની અને જોખમી લક્ષણોને લીધે દરદી આર્થીક–સામાજીક રીતે મોટું નુકસાન કરી બેસતો હોય છે. કયારેક હીંસક બની બીજાઓને ઈજાઓ પહોંચાડી પાયમાલી પણ નોતરી બેસતો હોય છે. જ્યારે પાવફેઈલ્યોર દરમીયાન તીવ્ર હતાશાના હુમલા વખતે આત્મહત્યા પણ કરી શકે છે. તદ્ઉપરાંત તેના મુડમાં આવતાં ચઢાવ–ઉતારને કારણે તેની કાર્યક્ષમતા, સામાજીક વર્તન અને પ્રતીભા પર પણ માઠી અસર પડી શકે છે. યોગ્ય મનોપચારથી આ રોગ સમ્પુર્ણપણે મટાડી શકાય છે. લીથીયમ કાર્બોનેટ, કાર્બામેઝપીન સોડીયમ વાલપ્રોએટ, ક્લોનાઝીપામ, થાયોરીડાઝીન હેલોપેરીડોલ, ક્લોરપ્રોમેઝીન તથા એન્ટીડીપ્રેસન્સ આ રોગને કાબુમાં લાવવા રોગનાં લક્ષણોને અનુરુપ અપાય છે.

પ્રચંડ શક્તીનો સંચાર તથા પાવરફેઈલ્યોરનો વારંવાર અનુભવ કરતાં લોકોએ વળગાડના વીષચક્રમાં ફસાવા કરતાં યોગ્ય મનોચીકીત્સા કરાવવી વધારે જરુરી છે.

–ડૉ. મૃગેશ વૈષ્ણવ

લેખક–સમ્પર્ક : Dr. Mrugesh Vaishnav, Samvedana Happiness Hospital, 3rd Floor, Satya One Complex, Opp: Manav Mandir, Nr Helmet Circle, Memnagar, Ahmedabad – 380 052 અને 1st Floor Karnavati Hospital Building, Opp Town Hall, Ellisbridge, Ahmedabad – 380 006 સેલફોન : +91 74330 10101/ +91 84607 83522 વેબસાઈટ : https://drmrugeshvaishnav.com/blog/   ઈ.મેલ : connect@drmrugeshvaishnav.com

ઈન્ડીયન સાઈકીઆટ્રીસ્ટ સોસાયટીના પુર્વ પ્રમુખ (2019–20) અને સૅક્સોલૉજીસ્ટ ડૉ. મૃગેશ વૈષ્ણવનું પુસ્તક ‘વળગાડનું વીષચક્ર’ને ‘ગુજરાતી સાહીત્ય પરીષદ’ અને ‘હીન્દી સાહીત્ય એકેડેમી’ તરફથી ઍવોર્ડ એનાયત થયા છે. (પ્રકાશક : નવભારત પ્રકાશન મન્દીર, જૈન દેરાસર પાસે, ગાંધી રોડ, અમદાવાદ – 380 001 સેલફોન : +91 98250 32340 ઈ.મેલ : info@navbharatonline.com પાનાં : 212મુલ્ય : રુપીયા 150/–)માંથી, લેખક અને પ્રકાશકના સૌજન્યથી સાભાર..

નવી દૃષ્ટી, નવા વીચાર, નવું ચીન્તનના પરીચયમાં રહેવા માટે મારો રૅશનલ બ્લૉગ https://govindmaru.com/  વાંચતા રહો. દર શુક્રવારે સવારે અને સોમવારે સાંજે, સપ્તાહમાં બે પોસ્ટ મુકાય છે. તમારી મહેનત ને સમય નકામાં નહીં જાય તેની સતત કાળજી રાખીશ..

અક્ષરાંકન : ગોવીન્દ મારુ ઈ.મેલ : govindmaru@gmail.com

 

3 Comments

  1. –ડૉ. મૃગેશ વૈષ્ણવનો ‘વળગાડમાં ખપાવાતા ઉન્માદના સ્વરુપને ઓળખીએ’ ખૂબ સુંદર લેખ અમારા વૈદ્યકાકાજી કહેતા પેટ એ બીજુ મગજ છે .એક ઉન્માદવાળા દર્દીને ત્રિફળા જેવા નિર્દોષ ચુર્ણથી મટાડેલુ ! જાણીતી વાત-રામકૃષ્ણજીને ઉન્માદની અવસ્થામા એલોપથિક સારવારથી કંઈ વળ્યું નહીં એટલે વતનમાં આયુર્વેદના વૈદ અને યુનાની ટ્રીટમેન્ટ માટે મોકલ્યા. આખરે વૈદથી સારું થયું. માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે આયુર્વેદ શ્રેષ્ઠ અને આડઅસર વગરનું છે.

    Liked by 1 person

  2. મિત્રો,
    ડો. મૃગેશભાઇનો લેખ પેશન્ટમાં કયા કયા લક્ષણો દેખાય છે તેનો ચિતાર મળ્યો. વિગતે ાા લક્ષણોનો ચિતાર મળ્યો.
    પરંતું,આ રોગ કયા કારણથી થાય છે ? મગજમાં કે શરીરના બીજા કોઇ અંગમાં કયા કયા કેમીકલોના વઘુ પડતા શ્રાવને કારણે થાય છે કે પછી ખોરાકમાં કોઇ ફેરફારને કારણે થાય છે તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો નહિ.
    જ્યાં સુઘી રોગ થવાના કારણો જાણવા નહિ મળે તો પહેલું પગલું તે તે કારણોને દુર રાખવાનું કહેવાય છે. પછી રોગની સારવાર શરું થાય છે.
    મૃગેશભાઇઅે આ રોને મટાડવામાં કયી કયી દવા કામ લાગે છે તેનો ચિતાર આપ્યો છે. પરંતું કયા કારણોને લીઘે થાય છે તે સમજાવ્યુ નથી.
    રાનકના દાખલા સાથે તેમણે, રોનકના માતા પિતાને છણ આ રો હતો તેવું કહ્યુ છે. શું મગજ અને તેમાં મગજના કાર્ય ને કાબુમાં રાખતા કોઇ કેમીકલની વઘ ઘટને કારણે થાય છે ? તે જણાવવા વિનંતિ.
    પ્રજ્ઞાબેનને પણ રીક્વેસ્ટ કે આયુર્વેદમાં જો કોઇ સારવાર હોય તો તેની વઘુ માહિતિ…પ્રથમ થવાના કારણો અને તેની સારવાર વિષયે માહિતિઓ ભેગી કરીને જણાવજો.
    અમૃત હઝારી.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s